نخجوان نيز پايتخت ايلده گزيان بود . « 1 »
تبريز در زمان حاكميت نصرت الدين ابو جعفر جهان پهلوان ( 1177 - 1191 م . ) ، اتابك ابو بكر ( 1191 - 1210 م . ) و برادرش ازبك ( 1210 - 1225 م . ) به مثابهء پايتخت دولت از نظر اقتصادى بسيار پيشرفت كرد . ضياء بنيادوف مىنويسد كه دورهء اتابكان ، دورهء شكوفايى شهرهاى آذربايجان بود . در هر كدام از شهرهاى نخجوان ، بيلقان ، تبريز و شماخى صد هزار و شايد بيشتر جمعيت وجود داشت . « 2 »
ياقوت حموى كه در سال 610 ق . ( 1213 - 1214 م . ) در تبريز بود ، مىنويسد : « تبريز از شهرهاى مشهور آذربايجان است ، اهالى آن بسيارند . حصارى استوار از آجر و گچ دارد . اطراف اين شهر زيبا و آباد را باغها احاطه كردهاند . در اينجا قيمت ميوه بسيار ارزان است . . . در اينجا پارچههاى عتابى ، سبيگلاتون ( ابريشم - طلا ، پارچه ) ، ختايى و اطلسى بافته شده و به سرزمينهاى شرق و غرب فرستاده مىشود . » « 3 »
بدين ترتيب از اواخر سدهء نهم تا اواسط سدهء يازدهم ميلادى دورهء پيشرفت اقتصادى تبريز بود . كشمكشهاى داخلى خانخانى ، ضربهاى سنگين بر حيات اقتصادى شهر وارد كرد . ولى تبديل تبريز به پايتخت اتابكان در دورهء فرمانروايى اتابك شمس الدين ايلده گز ، تأثيرى مثبت بر پيشرفت اجتماعى و اقتصادى شهر نهاد . شهر بسيار بزرگ شد « 4 » و اين مرحلهء باشكوه تا سال 622 ق . ( 1225 م . ) ادامه يافت .
هامش
( 1 ) . 77 - 72 .se. 1977 .Raiif , Mammadof . Nakhchivan shaharinin tarikhi ocherke . Bakiنك : شريفلى ، همان ، ص 312 - 313 .
( 2 ) . بنيادوف ، همان ، ص 188 .
( 3 ) . ياقوت حموى ، معجم البلدان ، ج 1 ، تهران ، 1969 ، ص 832 .
( 4 ) . عجايب الدنيا ، ورقهء 199 .