نتيجهگيرى
با تحليل موارد مذكور در اين اثر ، نتيجه مىگيريم :
1 . تبريز به عنوان شهرى ايرانى و قديمى ، پيش از ميلاد بنا شد . در سدههاى ميانه جنگهاى پىدرپى و حوادث طبيعى بارها شهر را ويران كرد و تبديل به روستا نمود . از سدهء دهم ميلادى تبريز بهتدريج پيشرفت كرد و مركز آذربايجان گرديد . از نيمهء دوم سدهء دوازدهم ميلادى تا اوايل سدهء سيزدهم ميلادى تبريز پايتخت اتابكان و مركز صنعت و تجارت شد كه نقش اساسى در حيات تبريز داشت .
2 . حملهء مغولان در اوايل سدهء سيزدهم ميلادى باعث ويرانى بسيارى از شهرهاى ايران از جمله تبريز شد ، ولى اهالى تبريز با پرداخت باج به اشغالگران توانستند شهر را از چپاول نجات دهند ، از اينرو تبريز بر خلاف شهرهاى ديگر ايران كه از استيلاى مغول زيان ديدند ، پيشرفت اقتصادى كرد .
3 . پيشرفت اقتصادى تبريز در سدههاى سيزدهم تا هفدهم ميلادى به يك اندازه نبود . در اثر عوامل داخلى و خارجى اقتصاد شهر گاه رشد كرد و گاه تنزل يافت . صنعت و تجارت دو عامل اساسى در اقتصاد تبريز بود . در آنجا باغدارى و صيفىكارى تا اندازهاى پيشرفت كرد . تجارت داخلى و خارجى موقعيت بهترى نسبت به صنعت داشت .
تبريز از 663 - 962 ق . ( 1265 - 1555 م . ) پايتخت و اقامتگاه خاندان حكومتى ايران در آذربايجان بود و همين عامل تأثير مثبتى بر حيات اقتصادى شهر بر جاى نهاد . ولى بدين علت كه پايتخت به مركز درگيرى دولتها و اعيان تبديل شده بود ، ضربههاى سنگينى بر كشاورزى و اقتصاد آن وارد آمد . با در نظر گرفتن موقعيت اقتصادى ، سياسى و استراتژيك شهر ، تبريز