فروش ابريشم شروان ، گيلان و مازندران تبديل شد .
5 . ساختار شهر تبريز ، به ويژه محلات آن با وضعيت اجتماعى و اقتصادى اهالى هماهنگ بود .
بيشتر اهالى شهر را صنعتگران ، خرده تاجران ، پيشهوران و فقيران تشكيل مىدادند . از آنجا كه تبريز مدت زيادى پايتخت بود ، در معرض حملهء اشغالگران قرار داشت و به ميدان جنگ تبديل شده بود . همهء سنگينى اين جنگها بر دوش مردم افتاده بود . مقدار مالياتها و مكلفيات روز به روز بيشتر مىشد و افراد بسيارى به بيگارى برده مىشدند . از اينرو تعارضات اجتماعى در آنجا جريان داشت . تشكيلات صنعتگران در تبريز پرتوان بود . اگرچه اين تشكيلات با موارد مشابه خود در اروپا وجه تشابه داشت ولى تفاوتهايى نيز در ميان بود . در تبريز از تمامى اشكال تعارضات اجتماعى استفاده مىشد . گستردگى شورش سالهاى 978 - 981 ق . ( 1571 - 1573 م . ) موجب شد كه تبريز به مدت سه سال در اختيار فقيران باشد . اهالى تبريز از ترك دستهجمعى نيز به عنوان روشى براى مبارزه استفاده كردند . تاريخ مبارزهء مردم تبريز با اشغالگران خارجى نشان مىدهد كه اعيان محلى براى حفظ منافعشان با اشغالگران سازش مىكردند . به همين علت مردم با اعيان محلى نيز مىجنگيدند .
6 . تمدن و فرهنگ ايران در تبريز بسيار رشد يافت . برازندگى آن نقش مهمى در رشد فرهنگ و تمدن ايران داشت . به طور كلى تبريز در سدههاى پانزدهم تا هفدهم ميلادى مركز مهم معمارى ، خطاطى ، نقاشى ، موسيقى و شعر در خاور نزديك بود . تبريز دانشمندان بزرگى در رشتههاى پزشكى ، فلسفه ، رياضيات ، ستارهشناسى ، تاريخ و ادبيات پروراند . در يك كلام تبريز در اين زمينه نيز مركزيت داشت .
از اينرو نتيجه مىگيريم كه تبريز به عنوان شهر باستانى ايران زمين در آذربايجان ، يكى از مراكز مهم اقتصادى ، سياسى و تجارى خاور نزديك بود .
تاريخ پانصد ساله تبريز ( فارسى ) — صفحة 252
مساهمون: سيد آقا عون اللهى
ص٢٥٢