زركوب تبريزى را به هرات فراخواند . پير احمد به هرات آمد و زركوبى اثر را به پايان برد .
در 853 ق . ( 1450 م . ) بر كتاب خمسهء نظامى سى تصوير كشيده شد . نسخهاى از خسرو و شيرين كه در تبريز آماده شده بود ، اكنون در گالرى فرير واشنگتن نگهدارى مىشود . در يكى از تصاوير خسرو سوار بر اسبى شيرين را كه مشغول استحمام است ، تماشا مىكند . اگرچه تاريخ كشيده شدن تصاوير روشن نيست ولى معلوم است كه در دورهء سلطان احمد جلايرى و در تبريز كشيده شدهاند .
تاج الدين على منشارى شاگرد مولانا جمال الدين نقاش ، خود شاعر و نقاش بود . على منشارى كه هم عصر كمال الدين خجندى بود ، مسجدى در محلهء ويجويه بنا كرد . او در قبرستان سرخاب دفن شد .
آثار نقاشى در سدههاى سيزدهم تا پانزدهم ميلادى در كتابها ، فرش و قاليچه نقش بست و در بناها ، مساجد ، خانهها و حمامها نيز انعكاس يافت . در تزيينات داخلى بنا از ويژگىهاى خاص هنرى استفاده مىشد . عبد المؤمن بن شرفشاه نقاش تبريزى در 675 ق . ( 1277 م . ) در محراب مسجد اورميه نگارهايى زيبا آفريد . ديوارهاى ربع رشيدى ، شام غازان ، مظفريه ، هشت بهشت ، و دولتخانهاى كه توسط سلطان اويس جلايرى بنا شد ، و كارهاى نقاشى سراى اوزون حسن نمونههايى از اين آثارند .
در سقف سراى هشت بهشت تصاويرى زيبا منقش شد . در ديوارهاى سالن داخلى سراى ، جنگهاى آذربايجان با كشورهاى خارجى با طلا و نقره و لاجورد رسم گرديد . در اين تصاوير ايلچيانى مشاهده مىشوند كه از تركيه به دربار اوزون حسن آمدهاند . خواهش ايلچيان و پاسخ اوزون حسن در حاشيهء تصاوير نوشته شده است . در سقف سالن سراى ، اوزون حسن با ملازمانش در مجلس شكار رسم شدهاند . شاهينها و سگهاى شكارى در كنار ملازمان سواركار و حيوانات بسيارى چون كرگدن و فيل كشيده شدهاند . تاجر گمنام ونيزى مىنويسد : « تصويرها چنان زيبا رسم شدهاند كه به انسانهايى زنده مىمانند . هنگامى كه درها باز بودند ، تصاوير چنان مىدرخشيدند كه انسان را به حيرت مىانداختند . اين همان سراى است كه اوزون حسن در آنجا مهمانىها مىداد » . « 1 »
در سراى هشت بهشت آثار مجسمهسازى نيز مشاهده مىشود . ناودانهايى كه در هر گوشهء بام وجود داشت ، به شكل اژدهاى سفالى بود . اين ناودانها آنقدر بزرگ بودند كه با هريك از آنها مىشد يك توپ ساخت . تاجر گمنام ونيزى مىنويسد اژدهاى سفالى به اژدهاى زنده
هامش
( 1 ) . تاجر گمنام ، ص 389 .