شبيه بود . « 1 »
تصوير انسانهاى در قيد حيات نيز در زمان ايلخانيان بر ديوار خانهها كشيده مىشد . ارغون در ديوارهاى خانهاى در شام غازان يا ارغونيه ، شكل خود را رسم كرد . « 2 » در دورهء صفويان مكتب مينياتور تبريز تكميل شد و به مرحلهء شكوفايى گام نهاد . به كوشش شاه اسماعيل اول نقاشان بغداد ، هرات ، شيراز و اصفهان در تبريز گرد آمدند و هنرشان را به نمايش گذاشتند . كتابخانهء دربارى تبريز به مركز مكتب مينياتور تبديل شد . شاه اسماعيل نيز به اين هنر علاقه داشت .
سلطان محمد نقاش رموز هنر نقاشى را به تهماسب ميرزا آموخت .
شاه اسماعيل اول كمال الدين بهزاد را از هرات به تبريز آورد و رئيس كتابخانهء دربارى تبريز كرد . در اين كتابخانه نقاشان بسيارى از جمله مير مصور ، مانى شيرازى ، حيدر على خواهرزادهء بهزاد و . . . كار مىكردند . برخى پژوهشگران حضور كمال الدين بهزاد را در تبريز اينگونه تفسير مىكنند كه مكتب نقاشى تبريز ادامهء مكتب هرات است . عيسى بهنام دانشمند ايرانى از انتقال مكتب هرات به تبريز به وسيلهء كمال الدين بهزاد سخن مىگويد . او مىنويسد : « اگر تصوير كلاههاى بلند قزلباش در دورهء شاه اسماعيل و شاه تهماسب كشيده نمىشد ، امكان نداشت كه تابلوهاى هرات را از تابلوهاى تبريز تشخيص دهيم . » « 3 »
حال آنكه پيش از آمدن كمال الدين بهزاد از هرات ، « سلطان محمد سبك قزلباش را بهتر از ديگران برپا كرده بود » . البته نمىتوان تأثير مكتب هرات را در مكتب تبريز ناديده گرفت . قطعا مىتوان گفت قبل از آمدن بهزاد به تبريز ، مكتب نقاشى تبريز مرحلهاى از شكوفايى را مىگذراند . مكتب مينياتور تبريز به عنوان شاخهاى از مكتب مينياتور آذربايجان ، پيشروتر از مكاتب مينياتور شيراز ، قزوين و اصفهان بود . كمال الدين بهزاد نقش مهمى در پيشرفت مكتب مينياتور تبريز داشت ، و به سبب فعاليتش در تبريز ، شهرتى بيشتر از شهرتش در هرات كسب كرد . خيلى پيشتر از آنكه با فرمان شاه اسماعيل اول در بيست و ششم آوريل 1522 م .
( 928 ق . ) كمال الدين بهزاد به رياست كتابخانهء تبريز گمارده شود ، در آنجا نقاشان ، خطاطان ، مذهبان ، لاجورديان و مجلدان فراوانى كار مىكردند . كتابخانهء دربارى تبريز حتى در زمان اوزون حسن آققويونلو و سلطان يعقوب فعال بوده و به مركز هنر نقاشى تبديل شده ، و شاه اسماعيل محدودهء فعاليت اين كتابخانه را گسترش داده بود .
هامش
( 1 ) . همان .
( 2 ) . جمال فقيه ، آتروپاتكان و نهضت ادبى ، ص 49 .
( 3 ) . عيسى بهنام ، « مكتب دوم هنر نقاشى ايران در تبريز » ، مجلهء هنر و مردم ، بهمن 1348 ، ش 88 ، ص 10 - 11 .