حاجى احمد اوغلو تبريزى وجود دارد . استاد محمد يادگار اوغلو تبريزى در 870 ق . ( 1466 م . ) مقبرهء سيد على را در روستاى تجله كوكه گيلان ساخت . به دستور جهانشاه قرهقويونلو در سال 854 ق . ( 1451 م . ) مسجد شاه در مشهد توسط احمد شمس الدين محمد اوغلو تبريزى بنا شد . « 1 »
در 919 ق . ( 1514 م . ) سلطانيه سليم كه از تبريز بازمىگشت ، هزار و هفتصد صنعتگر را با خود به استانبول برد . در ميان اين صنعتگران ، معماران ، بنايان ، خطاطان ، حكاكان ، كاشىكاران ، بندگيران و سنگتراشان ماهرى وجود داشتند . على تبريزى كه با نام اسير على يا عجم على به استانبول برده شد ، در آنجا به كار معمارى مشغول گرديد و سبك معمارى تبريز را در تركيه گسترش داد . او اساس مكتب معمارى تركيه را بنا نهاد و در تكميل آن نقش مهمى ايفا كرد .
بناهاى زيادى در آسياى صغير تحت سرپرستى وى ساخته شد . على تبريزى در 943 ق .
( 1537 م . ) درگذشت و در مسجد جمعهء معمار در محال شهر امين استانبول كه خود ساخته بود ، به خاك سپرده شد .
معماران ، مهندسان ، بنايان ، سنگتراشان ، نقاشان و حكاكان تبريزى ، در ساخت و تكميل بسيارى از بناهاى اصفهان نقش مهمى داشتند . شمس الدين معمار تبريزى ، مسجد على را در 926 ق . ( 1522 م . ) در اصفهان بنا كرد . جعفر غياثى هنرشناس به درستى نوشته است : « مكتب تبريز كه كانون معمارى مهم سدههاى سيزدهم تا هفدهم ميلادى بوده ، به عنوان شاخهاى مهم از معمارى آذربايجان در ارتباط تنگاتنگ با سرزمينهاى اسلامى متمركز و متعالى شده بود .
به طور كلى اين مكتب نقش مهمى در رشد و شكوفايى متقابل معمارى اسلامى و شرقى داشته است . » « 2 »
در تبريز نيز مانند شهرهاى ديگر آذربايجان هنر نقاشى بسيار پيشرفت كرد . ابو القاسم عزيز بن محمد ( نظام تبريزى ) شاعر مشهور تبريزى در سدهء يازدهم ميلادى ، نقاش معروف زمان نيز بود .
در سدهء دوازدهم ميلادى كه دورهء طلايى ادبيات آذربايجان به شمار مىآيد ، بىترديد مينياتور محصول مكتب نقاشى تبريز بود ، ولى هيچ نمونهاى از آن به دست ما نرسيده است .
هامش
( 1 ) . اولياء چلبى ، سياحتنامه سى ، ج 2 ، ص 250 - 251 ؛ شاردن ، همان ، ج 2 ، ص 403 ، 406 ؛ كاتب چلبى ، جهاننما ، ص 381 ؛ جمللى كاررى ، ص 31 - 33 ؛ عبد العلى كارنگ ، يك سند تاريخى ، ص 352 - 353 .
( 2 ) . معمارى در تبريز آن زمان به قدرى پيشرفت كرد كه در ديگر شهرها به تقليد از معمارى تبريز بناها برپا شد .
مثلا امير شمس الدين قاضى به تقليد از معمارى مدرس ، مسجد ، چهارمنار ، خانهء سادات ، خانقاه و بازار و حمامهاى تبريز ، بناهايى را در يزد ساخت . كار ساخت اين بناها در 733 ه . پايان يافت . علاوه بر اين شاه عباس اول براساس معمارى بازار قيصريه در تبريز ، بازار قيصريهء اصفهان را برپا كرد .