( 1340 - 1343 م . ) به مدت سه سال طول كشيد ، در مركز محلهء قاراداش تبريز قرار دارد .
كتيبههاى مسجد را خطاط مشهور خواجه عبد اللّه سيرفى و شاگردش حاجى محمد بندگير نوشتهاند ، از اينرو اين مسجد را « استاد شاگرد » ناميدند . « 1 »
مسجد جامع تبريز كه در ادوار اوليهء اسلامى ساخته شد ، يكى از آثار مشهور معمارى تبريز است . در اواخر سدهء سيزدهم و اوايل سدهء چهاردهم ميلادى اين بنا آباد بود . در نيمهء دوم سدهء پانزدهم ميلادى سلجوق شاه بيگم مادر سلطان يعقوب آققويونلو ، هزينهء فراوان صرف كرد و اين بنا را دوباره برپا نمود . در سمت قبله گنبدى بلند ساخت و اطراف آن را با كاشى تزيين كرد . در اثر زلزلهء شديد 1194 ق . ( 1780 م . ) بناى مسجد ويران شد . نجفقلى خان دنبلى حاكم تبريز مجددا مسجد را روى خرابهها احيا كرد . بر ديوارهاى مسجد جامع متن چند فرمان حك شده بود . متن فرمان شاه تهماسب اول در 972 ق . ( 1565 م . ) مبنى بر لغو ماليات تمغا ، فرمان شاه سلطان حسين در شوال 1106 ق . ( 1694 م . ) در دورهء حاكميت رستم خان بر تبريز در مورد ممنوعيت قمار ، شطرنج ، مصرف حشيش و به جان هم انداختن گرگ و قوچ و ديگر حيوانات ، و متن فرمان فتحعلى شاه قاجار در 1215 ق . ( 1801 م . ) مبنى بر لغو ماليات بنيچهء مربوط به تجارت از جملهء اين موارد است . « 2 »
در سدهء چهاردهم ميلادى سلطان اويس در تبريز دولتخانهاى با صدها اتاق ساخت كه در زمان خود از بناهاى عظيم و باشكوه به شمار مىرفت . سلطان اويس در نخستين سالهاى حاكميتش تمام خراجى را كه سلطان مصر به او پرداخته بود ، صرف ساختن اين بنا كرد .
كلاويخو كه اين دولتخانه را ديده ، مىنويسد : « . . . قسمت بزرگى از بنا اكنون نيز استوار است .
آرزو مىكنيم كه بناهايى چنين در تبريز مثل اول باقى بمانند . متأسفانه بسيارى از آنها به دستور ميرانشاه به ويرانهاى تبديل شدهاند . » « 3 »
مسجد كبود به دستور خاتون جهان بيگم همسر شاه قرهقويونلو ( 1435 - 1467 م . ) در مكانى به نام فخر آزاد در محلهء پس كوشك تبريز ساخته شد . ساخت اين مسجد كه مظفريه نيز نام داشت ، در بيست و چهارم اكتبر 1465 م . ( 869 ق . ) به پايان رسيد . خاتون جهان بيگم نيز در
هامش
( 1 ) . ذيل جامع التواريخ رشيدى ، ص 213 ؛ مجمل فصيحى ، ج 3 ، ص 60 - 62 ؛ روضات الجنان ، ج 1 ، ص 253 .
( 2 ) . مرزباننامه ، تصحيح قزوينى ، ص 297 ؛ المقدسى ، احسن التقاسيم فى معرفة الاقاليم ، ص 378 ؛ جامع التواريخ ، ج 3 ، ص 441 ؛ دستور الكاتب ، ج 2 ، ص 25 ، 254 ؛ روضات الجنان ، ص 714 ؛ عبد العلى كارنگ ، آثار باستانى آذربايجان ، ج 1 ، ص 261 - 282 ؛ حاجى حسين نخجوانى ، چهل مقاله ، ص 71 - 80 ؛ مشكور ، تاريخ تبريز ، ص 205 - 217 .
( 3 ) . كلاويخو ، ص 159 .