دوباره ساخت . در نتيجهء زلزلهء سال 1061 ق . ( 1651 م . ) ساختمانهاى موجود در ربع رشيدى ويران شد . تا اواسط سدهء هفدهم ميلادى ويرانههاى ساختمانهاى ربع رشيدى قابل مشاهده بود . ربع رشيدى كه زمانى مركز علم و فرهنگ بود ، اكنون تپهاى بيش نيست .
مسجد تاج الدين عليشاه كه يكى از شاهكارهاى معمارى اسلامى است در كنار محلهء مهادمهين ( ميارميار ) قرار دارد . بناى اين مسجد را در سال 710 ق . ( 1311 م . ) گذاشتند و مبلغ هزار تومان براى ساخت آن در نظر گرفتند ، ولى كار ساختمان با پانصد تومان به اتمام رسيد .
چون اين بنا كه بلندى آن 25 متر است با عجله ساخته شد ، كنگرهء آن فروريخت و ساختمان نيمه كاره ماند . در ديوارهاى اين بنا سنگ مرمر به كار رفت و كاشيكارى انجام شد . مساحت اين مسجد 250 200 گز و بلندى طاق آن 80 ذرع بود . دو سال بعد طاق فروريخت . مدرسهاى در طرف راست مسجد و محرابى در سمت چپ آن قرار داشت . تاج الدين عليشاه خود معمار بود . در آنجا براى خود مقبرهاى ساخت و پس از مرگ در همانجا دفن شد .
تاجر گمنام ونيزى نظراتش را دربارهء اين مسجد چنين بيان مىكند : « طرف محرابى كه محل عبادت مسلمانان است ، بسيار بزرگ مىباشد . حتى اگر تير بيندازى به آنجا نمىرسد . ولى اين قسمت از مسجد نيمهكاره مانده است . در اطراف تاقهايى از سنگهاى عالى وجود دارد كه بر ستونهاى مرمرى ايستادهاند . اين مرمرها چنان مىدرخشند كه گويى مانند بلورند . ستونها همه در يك اندازهاند . مسجد سه در دارد . بالاى درها به شكل قوس است ولى آنها از مرمر نيستند بلكه از سنگهايى با رنگهاى مختلف ساخته شدهاند . در ورودى هر در لوحى از مرمر درخشان گذاشته شده است . اين لوحها آنقدر درخشان هستند كه هركسى مىتواند شكل خود را در آنها ببيند . » « 1 » ديوارهاى مسجد كه با سه متر ضخامت پابرجاست ، اكنون « قلعهء ارگ » ناميده مىشود . « 2 »
مسجد « استاد شاگرد » ، « سليمانيه » و « علائيه » در تبريز كه ساخت آن از 740 - 743 ق .
هامش
( 1 ) . تاريخ وصاف ، ص 651 ؛ نزهة القلوب ، ص 87 ؛ سفرنامهء ابن بطوطه ، ص 226 ، منم تيمور جهانگشاى ؛ نك : احمد كاويانپور ، تاريخ عمومى آذربايجان ، رضاييه ، 1346 ، ص 130 - 131 ؛ بدر الدين العينى ، عقد الجمان ، نسخهء لنينگراد ، ورقهء 449 ؛ تاجر گمنام ، ص 382 ؛ روضات الجنان ، ج 1 ، ص 496 ؛ خور شاه ، تاريخ ايلچى نظام شاه ، ورقهء 291 ؛ شاردن ، همان ، ج 2 ، ص 404 ؛ سفرنامهء مادام ديولافوا ، ترجمهء همايون فرهوشى ، تهران ، 1332 ، ص 55 ؛ نادر ميرزا ، ص 105 - 107 ؛ دونالد ويلبر ، همان ، ص 158 - 161 ؛ عبد العلى كارنگ ، آثار باستانى آذربايجان ، ج 1 ، ص 240 - 261 ؛ حاجى حسين نخجوانى ، چهل مقاله ، ص 26 ؛ مشكور ، تاريخ تبريز ، ص 501 - 511 .
.mahmud ebn mahammad agsarai . Musamiratolakhba r va musairatolakhiar . Osman turanin nashri. 315 - 314 .p. 1944 .Ankara( 2 ) . ارگ در لغت به معناى قلعه به كار رفته است ، به شرطى كه در درون يك قلعهء بزرگتر قرار گرفته باشد .
عباس ميرزا قسمتى از اين بنا را دار الحكومه كرده بود و در قسمت ديگر لوازم نظامى نگهدارى مىشد . از همين رو آنجا را « قلعهء ارگ » ناميدند .