دينلهءين آقالار ، سيزه سويلهءيم * يامان مشكل اولدو ايشى تبريزين
ائله گوردوم گوگدن يئره اود ياغير * بيردن ياندى داغى داشى تبريزين
تبريزين چئورهسى بير محكم قالا * ييغيلميشدى لشكر اوردا جنگ اولا
كيمى اسير اولدو ، كيميسى قولا * گورولدو قاپ قارا دوشدو تبريزين
عاشيق غريب چكير زار ايله آهى * بئله جنگى دونيا گورمهميش اولا
« 1 » در 655 ق . ( 1258 م . ) پس از آنكه بغداد توسط مغولان به خاك و خون كشيده شد ، تبريز اهميت ويژهاى يافت . ساختن بناهايى براى رشد پايتخت ضرورت شمرده مىشد . در زمان ارغون شهرى بزرگ در سمت باختر تبريز در منطقهاى به نام « شام » ساخته شد و در آنجا بناهايى باشكوه ايجاد گرديد ، اين شهر « ارغونيه » نام گرفت . غازان خان نيز در سمت جنوب غربى تبريز شهرى بزرگ با نام « غازانيه » بنا كرد . اين شهر كه غازانيه ، شام غازان يا شنب غازان نام گرفت داراى ساختمانهايى چون مسجد جامع ، مدارس دينى شافعى و حنفى ، رصدخانه ، دار الشفاء ، كتابخانه ، بيت القانون ، خانقاه ، خانهء سادات ، خانهء متولى ، حمام و . . . بود . « 2 » مجموعهء اين بناها زيباترين نمونههاى معمارى تبريز محسوب مىشد .
در ساخت بناى مقبرهء شام غازان كه در ششم اكتبر 1297 م . ( 696 ق . ) نهاده شد ، معماران و مهندسان تبريزى شركت داشتند . اين مقبره مىتواند از شاهكارهاى معمارى آن زمان به حساب آيد . وصاف مىنويسد : « بنايى چنين زيبا و عالى در جهان ساخته نشده است . براى ساختن اين بنا مهندسان ماهر و صنعتگران قابل و توانا از سرزمينهاى همسايه به تبريز فراخوانده شدند .
پى آن با آهن محكم شده پس از برابر شدن با سطح زمين ، ديوارها ساخته شدند . عرض ديوار سى و سه آجر و وزن هر آجر ده من بود . در آنجا هر روز چهارده هزار و چهارصد نفر كار مىكردند . » « 3 »
رشيد الدين در شمال غربى تبريز ، شهرى كوچك با نام « ربع رشيدى » يا « شهرستان رشيدى »
هامش
( 1 ) . 221 - 220s. 1972 .M . H . Tahmasb . azarbaijan khalg dastanlari . ( orta asrlarda ) . Baku( 2 ) . جامع التواريخ ، ج 3 ، ص 229 ، 233 ، 417 - 423 .
( 3 ) . تاريخ وصاف ، ج 3 ، ص 383 - 385 . در دستور الكاتب اين مكان با عنوان « ابواب البر شريفهء غازانى به شب تبريز » ناميده شده است . ( نك : دستور الكاتب ، ج 2 ، ص 231 . )