ميرزا عرب با تخلص « ناصح » كتابهاى تحفة العراقينه ، ساقىنامه و داغين تعريفى را نگاشت .
از شاعرانى همچون ميرزا مقيم شاعر با تخلص « جواهرى » ، چلبى بيگ بن ميرزا على بيگ با تخلص « فارغ » ، محمد امين بن ضياء الدين تبريزى با تخلص « خازن » ، ملا عبد الباقى با تخلص « باقى » ، عليرضا كه با رباعياتش مشهور بود ، مير سيد على بن ميرزا مقيم تبريزى با تخلص « جواهر » ، عرشى تبريزى با ديوانى مشتمل بر ده هزار بيت شعر ، محمد حسن بيگ تبريزى با تخلص « معلوم » ، حشرى تبريزى ، عصرى تبريزى ، طغراى تبريزى با تخلص « وحشت » ، محمد قلى بيگ با تخلص « شاكر » ، كلبعلى با تخلص « نادر » ، راضى محمد رضا ، محمد صادق تبريزى با تخلص « ناظم » و حاجى مظفر بن عليرضا بيگ تبريزى مىتوان نام برد . نصرآبادى اطلاعات مختصرى دربارهء اين شاعران ارائه داده است . « 1 »
شاعرانى چون صائب تبريزى ، قوسى ، عجزى و ميرزا محمد حسن با تخلص « تأثير » كارشان را در اصفهان ادامه دادند . عجزى تبريزى در زمانى كه قزوين پايتخت بود ، به همراه عليرضا عباسى از اعضاى فعال مجلس شاعران محسوب مىشد ، و سپس به اصفهان رفت . « 2 »
با وجود سياست مهاجرت شاه عباس اول ، كوچ اجبارى برخى شاعران و دانشمندان تبريزى به استانبول و كشته شدن بعضى از آنها در جنگ و مهاجرت برخى به سرزمينهاى ديگر ، تبريز بار ديگر در اواسط سدهء هفدهم ميلادى به عنوان مركز مهم فرهنگى آذربايجان مطرح شد .
اولياء چلبى اطلاعاتى در مورد هفتاد و هشت شاعر تبريزى داده و از ديدار خود با ياورى شامى ، صائب ، چاكرى ، چايى ، راضى ، سيد واحدى ، مردان آقاخانى ، قربان قلى ، خواجه قندى ، ميرزا بيگ ، حسام آقا ، الوند آقا ، رضا بيگ ، كلبعلى و ديگران ياد مىكند . « 3 »
از سدهء شانزدهم ميلادى علاقه به ادبيات شفاهى به ويژه شعر عاشيق افزايش يافت . شعر عاشيق به همراه ادبيات مكتوب رشد كرد . عاشيق غريب و عاشيق عباس توفارقانلى را مىتوان نام برد . در اشعار عاشيقها مضامينى همچون وضعيت دشوار مردم ، خودسرى اعيان و درباريان ، وضعيت دردناك تبريز تحت اشغال عثمانيان و مبارزهء قهرمانانهء مردم تبريز عليه عثمانيان سروده مىشد . در داستان عاشيق غريب گفته مىشود :
هامش
( 1 ) . تذكرهء نصرآبادى ، ص 118 - 122 ، 136 ، 154 ، 158 - 159 ، 175 ، 206 - 208 ، 226 ، 287 ، 306 ، 389 - 393 ، 399 ، 412 ، 430 .
( 2 ) . فوايد صفويه ، ورقهء 35 ؛ آتشكدهء آذر ، ص 32 ، 174 .
( 3 ) . اولياء چلبى ، سياحتنامهسى ، ج 2 ، ص 252 .