شخص روى تبريزيان را سفيد كرد . كسى نمىتواند چنين مثنوى را در وزن بحر بسرايد . » « 1 »
در سدهء پانزدهم ميلادى شاعرانى چون كشورى ، حقيقى ، حميدى ، سرورى ، حبيبى ، مغربى ، مشرقى ، امير همايون ، شاهدى ، دهگى ، درويش ، حيران ، بابا نصيبى ، بابا فغانى ، مير مقبول ، مولانا بنايى ، لارى ، مطيع ، انصارى ، قمى ، قتيلى و اهلى شيرازى در تبريز فعاليت مىكردند .
جهانشاه پادشاه قرهقويونلو كه « حقيقى » تخلص مىكرد ، ديوانى به زبان آذربايجانى دارد .
حسن بيگ روملو مىنويسد جهانشاه ستمكار بود ولى شاعران را حرمت مىگذاشت و خود نيز شعر مىسرود . « 2 »
اشرف ابو حسين بن حسن تبريزى از شاعران مشهور سدهء پانزدهم ميلادى است . او ديوانى چهارجلدى از غزلها و قصايد با نامهاى عنوان الشباب ، خير الامور ، باقيات الصالحات ، مجددات التجليات ، و مثنوياتى از خود به يادگار گذاشت . وى منهج الابرار را در برابر مخزن الاسرار نظامى گنجوى نوشت . او سپس آثارى ديگر با نامهاى ليلى و مجنون ، هفت اورنگ يا عشقنامه را به اتمام رساند . خمسهء اشرف به زبان آذربايجانى است . خسرو و شيرين او رياض العاشقين نام دارد . « 3 »
در اوايل سدهء شانزدهم ميلادى تشكيلات دولت صفوى ، رشد زبان ادبى و تبديل آن به زبان رسمى و دربارى موجب شد تا فعاليت مجالس شاعران دربارى در تبريز رونق يابد . در مجالس ادبى دربار ، شاعرانى توانمند چون سرورى ، شاهى ، ماتمى ، طفيلى و قاسمى شركت داشتند .
ملك الشعراى حبيبى در صدر مجالس شاعران قرار داشت .
شاه اسماعيل اول با تخلص ختايى ديوانى به زبان ادبى آذربايجان دارد . اسكندر بيگ منشى مىنويسد : « شاه اسماعيل در شعر طبعى نيكو داشت . او شعر گفتن به تركى را مىپسنديد و تخلصش ختايى بود . مولانا اميدى شعرى در خصوص جنگ چالدران سرود كه بيتى از آن چنين است :
قضا در كارگاه كبريايى * فكنده طرح اسليمى ختايى
اسكندر بيگ منشى با اشاره به تخلص « ختايى » براى شاه اسماعيل اول مىنويسد شاه اسماعيل
هامش
( 1 ) . براى آگاهى بيشتر نك : روضات الجنان ، ج 1 ، ص 363 ، 366 ؛ هفت اقليم ، ج 3 ، ص 227 ؛ دانشنامهء آذربايجان ، ص 275 ؛ تاريخ نظم و نثر ، ج 1 ، ص 203 ؛ فرهنگ سخنوران ، ص 275 .
( 2 ) . احسن التواريخ ، تصحيح عبد الحسين نوايى ، تهران ، ص 465 .
( 3 ) . امير عليشير نوايى ، مجالس النفايس ، تاشكند ، 1951 ، ص 96 - 97 ، 187 - 188 ؛ دانشنامهء آذربايجان ، ص 147 ، سعيد نفيسى ، تاريخ نظم و نثر ، ص 309 ، 787 .