بيگدلى مىنويسد شريف در شاعرى برتر از استادش بود . « 1 »
در 994 ق . ( 1586 م . ) تبريز توسط ارتش عثمانى اشغال شد . اهالى عليه اشغالگران بىامان جنگيدند . در چنين شرايطى ادبيات و شعر با حوادث سياسى هماهنگ گرديد و قدرت معنوى مردم را انعكاس داد . فروغى تبريزى اندوه خود را از وضعيت تبريز چنين ذكر مىكند :
وقوع كربلا تسكين دردم مىدهد ورنه * دلم در حسرت تبريز ويرانه ز تبريز است
پس از اشغال تبريز توسط قشون عثمانى ، برخى خادمان علم و فرهنگ كشته شدند و بعضى ديگر به زور به تركيه كوچ داده شدند . قاضى احمد قمى مىنويسد : « حقيرى شاعر ظريفگوى استاد سخن زيبا بود . او در زمان حادثهء تبريز شهيد شد . » « 2 »
چون تبريز به دست عثمانيان افتاد ، برخى شاعران با غم وطن در دل ، به سرزمينهاى ديگر از جمله هند ، گيلان ، اصفهان ، قم ، قزوين و . . . رفتند . مولانا كلبعلى يكى از اين شاعران بود . كلبعلى كه به هر دو زبان آذربايجانى و فارسى شعر مىسرود ، در دو بيت حسرت وطن را بيان مىكند :
گول فصلى بو ايل عجب بهاريم كئچدى * غم بيرده بوجاقلاردا مداريم كئچدى
سن سيز نه دئسيم ، نه چكميشم الحاصل * قانلار ايچه ايچه روزگاريم كئچدى
« 3 » در اواخر سدهء شانزدهم و اوايل سدهء هفدهم تعداد زيادى از شاعران تبريزى به هند رفتند و مجبور به زندگى در آنجا شدند . رحمتى تبريزى شاعر معروف كه صنعت اصلى وى بافندگى بود ، يكى از اينان است . او ديوانى مشتمل بر هفت يا هشت هزار بيت شعر دارد .
وى پيش از ترك تبريز ، اشعار زيادى به زبان آذربايجانى سرود . به عنوان نمونه دو بيت از يك غزل او چنين است :
مجلس ايچينده رحمتى ماه صيام * ميخانهءه صبح باش چكر ، مسجده آخشام
تا زاهد راهب اولا اوندان خشنود * بير الينده تسبيح ، بيرينده جام
زمانى كه پايتخت صفويان به اصفهان منتقل شد ، بسيارى از شاعران ، نقاشان ، معماران ، خطاطان و موسيقىشناسان تبريز ، به دستور شاه عباس اول به آنجا كوچ كردند . تبريزيان اساسا در محلهء عباسآباد يا تبريزآباد مىزيستند . تصادفى نيست كه نويسندگان ، ساكنان اين محله را « تباريزه اصفهان » مىنامند . از شاعران تبريزى كه به اصفهان كوچ كردند ، حسين چلبى با تخلص « زاهد » ، ميرزا محسن با تخلص « تأثير » و پسرش ميرزا قاسم را مىتوان نام برد .
هامش
( 1 ) . تذكرهء مجمع الخواص ، ص 145 ؛ هفت اقليم ، ج 3 ، ص 234 ؛ آتشكده آذر ، ص 30 .
( 2 ) . دانشنامهء آذربايجان ، ص 119 .
( 3 ) . مجمع الخواص ، ص 12 ؛ دانشنامهء آذربايجان ، ص 315 .