مىرسيد ، پانزده ليور اخذ مىشد . ماليات براى هر حيوان دو سل و شش دنيه ، و براى هر صد من كالاى تجارى پانزده دنيه پرداخت مىشد . مأموران تجارت جهت باز كردن و بررسى كالاى تجارى از هر بار پنج سل « 1 » مىگرفتند . براى هر گوسفند كه جهت فروش در بازار عرضه مىشد ، يك كازبكى دريافت مىگرديد . « 2 » از خدمهء حمام مانند دلاك ، آينهچى ، بيعار ، شكار ، طرح ، دستانداز ، پيشكش ، سلامى ، عيدى ، نوروزى ، پول تفنگچى و پول پرنده گرفته مىشد . اين مالياتها تا پايان فرمانروايى شاه عباس ادامه داشت ، و در بيست و ششم اوت 1629 م .
( 1038 ق . ) با فرمان شاه عباس اول لغو شد . « 3 »
اگرچه در دورهء شاه عباس وضعيت مالياتگيرى بهبود يافت ، اما شاه صفى كه پس از وى به سلطنت رسيد ، بر مقدار ماليات افزود . تاورنيه مىنويسد تاجران تا حد امكان از دادن پول گمرك سر باز مىزدند . اگر آنان ماليات تعيين شده را مىپرداختند ، قيمت كالاهايشان بسيار افزايش مىيافت و كار تجارى تعطيل مىشد . « 4 »
مالياتهاى فوق العاده در زمان جنگهاى ايران و عثمانى مردم را به ستوه آورد . علاوه بر اين شاه ، حاكمان شهرها و اعيان مردم را براى مدت زمان طولانى به بيگارى مىگرفتند . كسانى كه از بيگارى خوددارى مىكردند ، موظف به پرداخت پول معينى به كلانتر بودند . ماليات سيورغال كه به بهانههاى قشوندارى ، خريد سلاح و . . . از مردم گرفته مىشد ، آنان را به تنگ آورده بود .
اين ماليات بسيار سنگين بود و به تدريج به مالياتى دايمى تبديل مىشد .
تمامى اين موارد دشوارى وضعيت اقتصادى تودهء مردم را نشان مىدهد . به همين دليل اهالى تبريز بهويژه طبقهء پايين مانند صنعتگران ، خرده تاجران و فقيران با اعيان و زمينداران و مأموران مالياتى مقابله مىكردند . نويسندگان و مورخان دربارى اين مبارزه را به طور دقيق توضيح ندادهاند . بىترديد به قوميت اجتماعى آنان مربوط مىشد . شدت گرفتن بهرهكشى از مردم ، به افزايش تقابل منجر مىشد . اين تضاد حتى در ترانههاى آن زمان انعكاس يافته است .
عاشيق عباس توفارقانلى در ترانهاى از تقسيم مردم به دو طبقهء فقير و غنى و زندگى تلخ فقيران سخن مىگويد :
هامش
( 1 ) . الساندرو ، ص 447 - 448 ؛ آدام اولئاريوس ، ص 890 ؛ سانسون ، ص 133 - 135 .
( 2 ) . آدام اولئاريوس ، ص 890 .
( 3 ) . لطف اللّه هنرور ، همان ، 436 .
( 4 ) . تاورنيه ، ص 389 .