ماليات « چوپان بيگى » به شهرها نيز مربوط مىشد . زمانى كه مال و احشام براى فروش ذبح مىشدند ، براى هر كدام دو سل و شش دنيه گرفته مىشد . « 1 »
دربارهء ماليات « احداث » به طور كامل توضيح ندادهاند . افنديف اين ماليات را « مالياتى جديد و تازه تأسيس » مىداند ، در حالى كه اين ماليات قبل از اسلام نيز گرفته مىشد . از ديدگاه قانون اسلام ، قتل ، كور كردن ، سر شكستن و هتك ناموس چهار جنايت مهم بودند . به آنها احداث اربعه مىگفتند . رسم احداث از ارتكاب يكى از انواع چهارگانهء جرم گرفته مىشد . بعدها اين ماليات را از مرتكبان برخى اعمال خلاف قانون همچون دزدى ، مستى ، قمار ، نوازندگى ، پرندهبازى ، خروسبازى ، گاوميشبازى و . . . « 2 » نيز مىگرفتند .
ماليات اصلى كه در تبريز تا سال 967 ق . ( 1560 م . ) گرفته مىشد ، ماليات تمغا بود .
شاه تهماسب اول از 963 ق . ( 1555 - 1556 م . ) قانوننامهاى مشتمل بر نود و شش ماده جهت تعيين مقدار ماليات ، مكلفيات و جريمهها صادر نمود . همين دستورالعمل در برخى شهرها از جمله تبريز بر سنگ حك شد و در مكانهاى عمومى نصب گرديد . « 3 » تعيين مقدار ماليات به جهت محدود كردن خودسرى مأموران مالياتى بود . ولى اين قانوننامه نتوانست تغييرى عمده در وضعيت قشر مالياتده شهر به وجود آورد . از اينرو شاه تهماسب در 972 ق . ( 1565 م . ) مجبور شد اينان را از ماليات تمغا و سپس مال محترفه معاف كند . « اگرچه با لغو ماليات تمغا وضعيت كمى بهتر شد ولى شاه تهماسب اول براى گردآورى ثروت به هزار نوع اشاره دست مىزد . كه اين كار زيبندهء هيچ شاه و يا آدم عادى نبود . » « 4 »
از هر خانهء پنج در يك حق اجاره گرفته مىشد . مسيحيان نيز براى هر خانه بايد مبلغى ميان پنج تا هشت دوكات « 5 » به عنوان خانهشمارى مىپرداختند . هر كس كه چهل رأس گوسفند داشت پانزده بيستى ، و از هر رأس گاو نر دو دوكات ماليات گرفته مىشد . براى آبيارى باغها نه عباسى ، و از فروش يك قاطر يا اسب در بازار نيم عباسى ماليات گرفته مىشد . از هر غيرمسلمان كه به پانزده سالگى مىرسيد هفت ليور « 6 » و ده سل ، و هر كس كه به بيست سالگى
هامش
( 1 ) . سانسون ، ص 135 .
( 2 ) . در سال 1573 به دستور شاه تهماسب جريمهاى كه به عنوان رسم احداث از مردم تبريز گرفته مىشد ، لغو گرديد . ( نك : تاريخ عالمآراى عباسى ، ص 308 . )
( 3 ) . افضل التواريخ ، ورقهء 203 ، 204 .
( 4 ) . الساندرو ، ص 441 .
( 5 ) . هر دوكات با پنج بيستى برابر بود . ( نك : الساندرو ، ص 447 . )
( 6 ) . چهل و دو و نيم ليور با يك تومان ، و نه ليور با ده عباسى برابر بود . ( نك : تاورنيه ، ص 61 . )