جديد عباسى » ناميدند . « 1 »
اسكندر منشى علت ويرانى شام غازان را توضيح نمىدهد . بناهاى موجود در شام غازان آنقدر وسعت داشت كه به وقت ضرورت مىشد چهار هزار سپاهى را در آنجا جاى داد . عثمانيان مىتوانستند اطراف آن را تعمير كنند و در آنجا دژى بسازند . به همين جهت شاه عباس شام غازان را ويران كرد و دستور داد تا دژى جديد در ربع رشيدى ساخته شود . « 2 » جنابادى در سال 1036 ق . ( 1627 م . ) همين بنا را به عنوان قلعهء تبريز معرفى كرد . « 3 » در سال 1044 ق .
( 1635 م . ) نيروهاى سلطان مراد چهارم ( 1623 - 1640 م . ) به تبريز حمله كردند و دژ موجود در ربع رشيدى را ويران نمودند . « 4 » سياحانى كه در سال 1045 ق . ( 1636 م . ) تبريز را ديدهاند ، نوشتهاند كه قلعهاى در تبريز وجود ندارد . « 5 »
با بررسى منابع آن دوره آشكار مىشود كه تا سال 1138 ق . ( 1726 م . ) در تبريز قلعه و حصارى نبود . مسيح تبريزى در يك بيت شعر با حساب ابجد عنوان مىكند كه در سال 1139 ق . ( 1726 - 1727 م . ) در تبريز قلعهاى وجود داشت . « 6 » در سال 1194 ق . ( 1780 م . ) به دستور جعفر قلى خان دنبلى دژى جديد در تبريز ساخته شد . « 7 » از مطالب مذكور روشن مىشود كه در سدههاى شانزدهم و هفدهم ميلادى حصارى به دور تبريز كشيده نشده بود . از اواخر سدهء شانزدهم تا سال 1039 ق . ( 1630 م . ) تبريز دژى داشت كه در سال 1044 ق . ( 1635 م . ) ويران شد .
دروازههاى شهر
در سدههاى شانزدهم و هفدهم ميلادى تبريز داراى دروازههايى بود . اين دروازهها تبريز را با سرزمينهاى خارجى و مناطق اطراف پيوند مىداد . كاروانهايى كه قصد ورود به شهر را داشتند ،
هامش
( 1 ) . همان .
( 2 ) . روضة الصفويه ، ورقهء 757 ، 758 .
( 3 ) . همان .
( 4 ) . مينورسكى ، تاريخ تبريز ، ص 55 .
( 5 ) . تاورنيه ، ص 66 - 67 .
( 6 ) .« بو تاريخ ايله طبع گلدى بيانه * كه به قلعه بنيانى مرصوص اولموش »اشعار مسيح تبريزى ، فهرست كتابخانهء ملى تبريز ، قسمت اول ، كتب خطى ، تبريز ، 1348 ، ص 70 .
كتاب عبد الغازى تاريخى اين معلومات را زمانى تأييد مىكند كه قشون عثمانى در سال 1733 قلعهء تبريز را ويران نمود .C . f . H . A . Dalili . Tabrez galasi va istikamlari hagginda . ( XVIII - XIX asrin avallarinda ) . Azrabaijan. 39 .s. 1 .no. 1973 .SSREA khabarlari( 7 ) . عبد الرزاق بيگ دنبلى ، تجربة الاحرار و تسلية الابرار ، تبريز ، 1350 ، ص 240 - 241 .