سلطان يعقوب « 1 » از ميان رفت .
گودك احمد كوشيد با برخى اصلاحات اقتصاد را از حالت تنزل درآورد ، ولى اصلاحات او به انجام نرسيد و با مخالفت فئودالها روبهرو شد . « 2 » سنگينى جنگهاى ميان فئودالها بر گردهء مردم افتاد . وضعيت خطرناكى در راههاى تجارى برقرار بود . همهء اين عوامل ضربهاى سنگين بر حيات اقتصادى آذربايجان به ويژه پايتخت دولت آققويونلو يعنى تبريز وارد كرد . در چنين شرايطى شاه اسماعيل صفوى در 906 ق . ( 1501 م . ) تبريز را پايتخت دولت صفوى اعلام نمود .
براى آبادى دوبارهء تبريز و احياى حيات روستايى ، زمان و وسايل معينى مورد نياز بود . مقدار و نوع مالياتها مشخص شد و حتى براى صنعتگران و تاجران براساس درآمد آنها ماليات تعيين گرديد . راههاى تجارى سامان يافت . « 3 »
خواند مير و قاضى احمد قمى مىنويسد در 919 ق . ( 1514 م . ) پس از نبرد چالدران ، شاه اسماعيل در آبادى تبريز كوشيد . « او درهاى عدالت و بضاعت را برروى تبريزيان مىگشود . » « 4 » اگرچه در اينجا مبالغهاى وجود دارد ولى نشان مىدهد كه پس از جنگ چالدران ، زمينه براى برقرارى امنيت در تبريز آماده شد . خواند مير كه كتابش را در 930 ق . ( 1524 م . ) به پايان رساند ، تبريز را « آبادترين شهر ربع مسكون » و « بهشت زمين و آسمان » لقب داد . « 5 »
مرحلهء دوم از دورهء اول از سال 930 - 962 ق . ( 1524 - 1555 م . ) بود . در اين دوره اقتصاد شهر تنزل يافت . در نتيجهء چهار بار هجوم ارتش عثمانى به تبريز در سالهاى 930 ق .
( 1524 م . ) ، 940 ق . ( 1534 م . ) ، 954 ق . ( 1548 م . ) و 961 ق . ( 1554 م . ) تبريز بارها در معرض چپاول قرار گرفت . در 940 ق . « سلطان سليمان تبريز را آتش زد و به همان وضعيت گذاشت و رفت . » « 6 »
بين سالهاى 944 - 954 ق . ( 1538 - 1548 م . ) بيمارى و با چندين بار شيوع يافت و باعث تلفات بسيار شد . اين نيز با جنگهاى آن زمان ارتباط داشت . تبريز از طرف هر دو نيروى متخاصم چند بار ويران گرديد و شبكههاى آبيارى به حال ويرانى درآمد . راهها و كشتزارهاى
هامش
( 1 ) . در سال 1481 سلطان يعقوب آققويونلو تمام اخراجات اراضى تابع دولتش را بخشيد . ( نك : احسن التواريخ ، ص 601 . )
( 2 ) . همان ، نسخهء خطى ، ورقهء 268 .
( 3 ) . خورشاه ، همان ، ورقهء 12A.
( 4 ) . حبيب السير ، ج 4 ، ص 576 ؛ خلاصة التواريخ ، ورقهء 82 .
( 5 ) . حبيب السير ، ج 4 ، ص 652 .
( 6 ) . دون ژوان ايرانى ، ص 158 .