صادر مىگرديد . « 1 » به طور كلى در مغازههاى تبريز كالاى دلخواه يافت مىشد . « 2 » تبريز با شهرهاى ديگر آذربايجان روابط تجارى گستردهاى داشت . ابريشم از شماخى و گنجه ؛ ماهى و ماهى خشك از محمودآباد ؛ ظروف سفالى از ليقوان ؛ ابريشم ، برنج ، نارنگى ، ليمو ، پرتقال از گيلان ؛ انار از ديزمار ؛ رنگ قرمز از خوى و اردوباد ؛ نفت از باكو ؛ پارچهء پشمى و شال سر از شكى ؛ خشكبار از مراغه ، مرند و خوى ؛ انگور از مشكين و . . . آورده و در تبريز فروخته مىشد . محصولات تبريز را نيز به آن شهر مىبردند . « 3 » يافته شدن سكههايى با نشان « ضرب تبريز » در شهرهاى مختلف آذربايجان ، گستردگى روابط تجارى را ميان تبريز و شهرهاى آذربايجان نشان مىدهد . « 4 »
بيشتر سكههايى كه در ارمنستان و گرجستان يافت شد ، در تبريز ضرب گرديدهاند و اين نشان مىدهد كه در دورهء مورد بحث تبريز با كشورهاى همسايه نيز روابط تجارى داشته است .
هر تاجرى كه از خارج به تبريز وارد مىشد ، بايد نقرههايش را در ضرابخانههاى آنجا به سكه تبديل مىكرد . سكههايى كه از قلمرو عثمانى به تبريز وارد مىشد ، اگر نقره با 20 % ، طلا با 14 يا 15 % و مس با 18 تا 20 % سود فروخته مىشد . « 5 » در سالهاى 1039 - 1070 ق . ( 1630 - 1660 م . ) در تبريز چهار نوع سكهء نقره ( عباسى ، محمودى ، شاهى ، بيستى ) ضرب مىشد .
سكههاى مسى در داخل و سكههاى نقره در شهرها و ولايات ديگر استفاده مىشد .
بازرگانى خارجى
تبريز بيش از نيم قرن پايتخت دولت صفوى بود . اين شهر از قديم الايام بر سر راه ارتباطى شرق و غرب قرار داشت . تبريز نقش مهمى در تجارت ميان آذربايجان با روسيه و اروپا بر عهده داشت . براى كشورهاى غربى تجارت با آسيا از طريق روسيه مناسب بود . كشورهاى غربى از راه ولگا و درياى خزر و راه تبريز - اردبيل - لنكران و باكو استفاده مىكردند . در ابتدا درياى آرال روسيه و اروپا را به ايران و هندوستان متصل مىكرد . در سدههاى شانزدهم و هفدهم ميلادى راه درياى شمال - درياى خزر به راه تجارى ايران و هند تبديل شد . در نتيجهء اين حوادث ،
هامش
( 1 ) . لابولاى دگوز ، همان ، ص 88 .
( 2 ) . شاردن ، همان ، ج 2 ، ص 409 .
( 3 ) . تاجر گمنام ، ص 385 - 386 ؛ روضات الجنان ، ج 1 ، ص 385 ؛ تاريخ عالمآراى عباسى ، ج 2 ، ص 758 .
( 4 ) . سكههاى ضربشده در تبريز مربوط به سال 1660 در روستاى چاى كند منطقهء خانلار ، روستاهاى قالالى در شماخى و آتك در خان كندى يافت شد و بار ديگر ثابت گرديد كه تبريز با ديگر نقاط آذربايجان ارتباط داشت .
( 5 ) . تاورنيه ، ص 137 .