در تبريز خياطان كارآمدى مشغول فعاليت بودند . « 1 » اولياء چلبى در بحث از مهارت خياطان تبريز مىنويسد : « استاد كامل . . . خياط اينجا در هيچ ديارى نيست » . « 2 » در شهر بازارى به نام « پاپاق تيكنلر » ( كلاهدوزان ) وجود داشت . صنعتگران تبريز به ويژه در دوخت كلاه دوازده ترك قزلباشان شهرت داشتند . در 906 ق . ( 1501 م . ) هنگامى كه اسماعيل خود را شاه ناميد ، به يك پاپاقچى مشهور در راستهء بازار تبريز كه به ساختن تاج شهرت داشت ، سفارش دوخت تعداد زيادى كلاه قزلباشى داد . اين صنعتگر از پارچهء ، سرخ پاپاقهاى بلند دوازده ترك دوخت . « 3 » نازيكى تبريزى از پاپاقچيان مشهور تبريز در سدهء شانزدهم ميلادى بود . « 4 »
در تبريز استادان صابونپز زيادى كار مىكردند . آنان اساسا صابون را از روغن بز و گياهان به دست مىآوردند . « 5 » صنعتگرانى نيز بودند كه از پى بز شمع مىساختند . در 958 ق . ( 1551 م . ) صنعتگران تبريز هر كدام چهار شمع با وزن هر عدد شصت من ساختند . « 6 » از وقفنامهء مدرسهء صادقيه در تاريخ 1077 ق . ( 1666 - 1667 م . ) مشخص مىشود كه براى ساخت شمع جهت مصرف در مدرسه سالانه صد من پى مصرف مىشد . « 7 »
سفالگرى يكى از صنايع پيشرفتهء تبريز بود . در آنجا ساخت كاشى پيشرفت كرد . كاشىهاى ساخت صنعتگران تبريزى به سختى از ظروف چينى قابل تشخيص بود . اين كاشىها در برابر آب گرم مقاوم و درون آنها سفيد رنگ بود . « 8 » كاشى در بسيارى از بناهاى تبريز به ويژه مسجدها به كار رفته است .
در تبريز و اطراف آن كورههاى آجرپزى وجود داشت . در آنجا آجر سرخ و خام تهيه مىشد .
بيشتر ساختمانهاى شهر از آجر بود . در تبريز نجاران و خراطان مشهورى مشغول به كار بودند .
نجاران و خراطان وسايلى همچون در ، پنجره ، گهواره ، چرخهاى ارابه ، صندوقچه ، قنداق توپ و تفنگ ، تبر ، بيل ، دهره ، دستهء كلنگ ، تخت ، نردبان ، وردنه ، اوخلو ، طبق و قاشقهاى چوبى مىساختند . به علت دوام چوب چنار نجاران بيشتر از آن استفاده مىكردند . « 9 » بر صندوقهاى
هامش
( 1 ) . رافائل دومان ، ص 201 .
( 2 ) . اولياء چلبى ، سياحتنامهسى ، ج 2 ، ص 254 .
( 3 ) . روضة الصفويه ، ورقهء 77 .
( 4 ) . تحفهء سامى ، ص 143 .
( 5 ) . حيدروف ، همان ، ص 112 .
( 6 ) . افضل التواريخ ، ورقهء 133B.
( 7 ) . عبد العلى كارنگ ، يك سند تاريخى ، ص 97 - 100 .
( 8 ) . رافائل دومان ، ص 197 - 196 .
( 9 ) . همان ، ص 199 - 205 .