يك تخت زرين را داده بود . ظرف دو سال تا ژوئن 1302 م . ( 701 ق . ) اين سفارش انجام شد . « 1 »
در تبريز زرگران مشهورى نيز وجود داشتند . اولياء چلبى مىنويسد : « زرگر استاد كامل اينجا در هيچ ديارى وجود ندارد . » « 2 » زرگرانى نيز وجود داشتند كه اشياى زرگرى را مىساختند و مىفروختند . اين زرگرها كارگاه يا مغازه داشتند . « 3 » در تبريز زرگران بسيارى مشغول كار بودند .
سام ميرزا آنان را « جماعت زرگران » ناميده است . « 4 » زرگران در تبريز نيز مانند شهرهاى ديگر آذربايجان براى خود راستهاى داشتند . مغازهها و كارگاههاى آنان در كنار هم بود و « بازار زرگران » نام داشت . « 5 » شاردن در بحث از بازار زرگران تبريز مىنويسد اينجا علاوه بر قماش و ابريشم ، پر از كالاهاى زرگرى است . « 6 »
تاورنيه مىنويسد در تبريز زرگران زيادى بودند ، ولى جز انگشتر نقره چيزى نمىتوانستند بسازند . « 7 » نمىتوان با اين نظر تاورنيه موافق بود . زرگران تبريز از طلا و نقره اشياى قيمتى مانند انگشتر ، گوشواره ، دستبند و گردنبند مىساختند . تاورنيه در جاى ديگرى از كتابش ، در تضاد با گفتهء قبلى اشاره مىكند كه زرگران از طلا و نقره انگشتر و گوشواره مىساختند . « 8 » شاردن دربارهء زرگران سيار مىنويسد به سفارش مشترى به منزل او مىرفتند . چنين زرگرانى لوازمى چون كورههاى كوچك ، گيرههاى كوچك ، كلبتين ، ماشه ، قالب ، سندان و چكش را با خود به خانهء سفارشدهنده مىبردند . آنان شاگردانى نيز داشتند . برخى زرگران را بدانجهت به خانه دعوت مىكردند كه سفارشدهنده نمىتوانست با خاطر جمعى و اطمينان ، طلايش را به زرگر بسپارد .
زرگر در پيش چشم مشترى سفارش را انجام مىداد . « 9 »
زرگران تبريزى در ضرابخانههاى اين شهر فعاليت مىكردند . در برخى اوقات زرگران ماهر مىتوانستند سمت « معير الممالك » « 10 » را كسب كنند . محمد سعيد بن حسن خان تبريزى در سالهاى نخست فرمانروايى شاه صفى ، زرگرباشى زرگرخانهء خاصهء شريفه ، سپس رئيس ضرابخانههاى كشور و در نهايت وزير بيوتات شد . برادر او حسين بيگ نيز جانشين محمد سعيد
هامش
( 1 ) . جامع التواريخ ، ج 3 ، ص 346 - 347 .
( 2 ) . اولياء چلبى ، سياحتنامه سى ، ج 2 ، ص 254 .
( 3 ) . رافائل دومان ، ص 191 .
( 4 ) . سام ميرزا ، همان ، ص 132 .
( 5 ) . جمللى كاررى ، ص 35 .
( 6 ) . شاردن ، همان ، ج 2 ، ص 409 .
( 7 ) . تاورنيه ، ص 67 .
( 8 ) . همان ، ص 578 .
( 9 ) . شاردن ، همان ، ج 4 ، ص 298 - 299 .
( 10 ) . براى آگاهى از وظيفهء معير الممالك نك : تذكرة الملوك ، تهران ، 1332 ، ص 21 .