را نيز كه از هندوستان آورده بودند با آن مخلوط مىكردند . اين كار مس را محكم مىكرد و جلوى ترك خوردن آن را مىگرفت . « 1 »
تاورنيه مىنويسد بيشتر صنعتگران تبريز را آهنگران تشكيل مىدادند . « 2 » اين نيز با افزايش تقاضاى شهرها و روستاها به محصولات آهنى ارتباط داشت . آنان لوازمى همچون تبر ، بيل ، كلنگ ، شنكش ، زنجير ، قفل ، داس و اسباب در و پنجره مىساختند . « 3 » از آنجا كه مس نسبت به فلزات ديگر نرمتر و ظريفتر بود ، صنعتگران تبريز از آن لوازمى چون ظروف ، لوازم خانگى ، تابه ، سينى ، ديگ و آفتابه مىساختند . اشياى مسى مانند ظروف و آفتابه و لگن آرايش داده مىشد .
آفتابههاى ساخت تبريز در سدهء هفدهم ميلادى اكنون در موزهها نگهدارى مىشود . « 4 »
نعلبندان نيز در كار ساخت نعل اسب بودند . آنان همراه با نعل ، ميخهاى مخصوص مىساختند كه به پاى اسب زده مىشد .
رافائل دومان مىنويسد : « استادان نعلبند آنها بهتر از نعلسازان ما نعل درست مىكردند . » « 5 » دواتگران نيز از ورقههاى قلع ، اشيايى چون ظروف شير و آب و ناودان مىساختند . « 6 » آنان براى اسبهاى اعيان زينهايى مىساختند كه نگين طلايى يا از فلزات ديگر داشت . رافائل دومان كار زينسازان تبريز را بهتر از زينسازان فرانسه دانسته است . « 7 » از فلز درهايى آهنين نيز ساخته مىشد .
صنعتگران تبريز از مفرغ براى ساختمانها ناودان مىساختند . در نيمهء دوم سدهء پانزدهم ميلادى براى سراى هشت بهشت ناودانهايى به شكل اژدها تعبيه شد . تاجر گمنام مىنويسد :
« آنها چنان بزرگ بودند كه از هر كدام يك توپ مىشد ساخت . اين ناودانها را چنان با مهارت ساخته بودند كه اژدها به يك حيوان زنده شبيه بود . » « 8 »
به گمان قوى تخت زرين شاه اسماعيل اول نيز توسط صنعتگران تبريز ساخته شده بود .
آنچنان كه معلوم است غازان خان در 699 ق . ( 1300 م . ) به صنعتگران تبريزى سفارش ساخت
هامش
( 1 ) . همان ، ص 201 .
( 2 ) . تاورنيه ، ص 67 .
( 3 ) . همان .
( 4 ) . 30 - 28 .se. 10 .no. 1977 .rasim afandief . Azarbaijanda misgarlik . Elm va haiat( 5 ) . رافائل دومان ، ص 202 .
( 6 ) . همان .
( 7 ) . همان ، ص 203 - 204 .
( 8 ) . تاجر گمنام ، ص 389 .