فروخت . « 1 » مىتوان با نظر لطيف كريموف هنرشناس موافق بود كه نقاش اين قالى ، با رعايت تمامى قواعد نقاشى اثرى نادر آفريده است . اشكال كج و معوج روى قالى به هيچوجه نمىتواند توسط نقاش مبتدى كشيده شده باشد .
لازم است از دو قالى ديگر تبريز كه اكنون نگهدارى مىشوند ، ياد گردد . بر حاشيهء يكى از اين قالىها كه اندازهء آن 40 / 2 5 / 5 متر است ، شعرى مشتمل بر پانزده بيت نقش بسته است . اين قالى در دورهء حاكميت شاه تهماسب اول بافته شده و بر آن تصويرهايى از گلهاى ختايى ، شاخ و برگها و پرندگان بر شاخ مشاهده مىشود . علاوه بر اينها تصوير دو شير روبروى هم و دو فرشته وجود دارد . زمينهء دومين قالى بافت تبريز گلدار بود و بر آن تصوير برگ ، دو درخت ، دو ببر و دو ميمون كه از ترس بر شاخها آويختهاند ، و در كنار تصوير شيرى كه يك آهو را مىخورد ، و در گوشههاى ديگر قالى حملهء شير به بز كوهى و خرگوش بافته شده است . « 2 » اين قالى اكنون در موزهء لس آنجلس نگهدارى مىشود .
مكتب قاليبافى تبريز تأثير بزرگى بر قاليبافى هندوستان گذاشت . در 950 ق . ( 1544 م . ) نصير الدين محمد حاكم هند به شاه تهماسب اول در تبريز پناه آورد ، و چون راهى هند شد تعدادى زيادى از استادان قاليباف تبريز را با خود برد . بدين ترتيب مكتب هندى تبريز در هندوستان به وجود آمد . « 3 »
در سدههاى شانزدهم و هفدهم ميلادى حاكمان صفويه چند كارگاه بافندگى در تبريز تأسيس كردند . شاه تهماسب به علت استفاده از نيروهاى كار ارزان و كار كنيزان و همچنين درآمد بسيار قاليبافى ، به گسترش اين هنر توجه بسيار نمود . قالىهاى بافت تبريز همراه با قالىهاى بافت اصفهان و كاشان نه تنها به همسايگان ايران بلكه به اروپا نيز صادر مىشد . قالى و قاليچه جايگاه مهمى در تجارت با اروپا داشت . جيووانى سياح اروپايى نيز ذكر كرده است كه قالى و قاليچه همراه ديگر كالاها تا هندوستان مىرفت . « 4 » با در نظر گرفتن همين تقاضاها در اواخر سدهء هفدهم ميلادى شاه سليمان صفوى در شهرهاى اصفهان ، كاشان ، مشهد و تبريز كارگاههاى قاليبافى « 5 » تأسيس كرد . « 6 »
هامش
( 1 ) . على سامى ، همان ، ص 46 . در سال 1887 يك انگليسى به نام زيگلر چهار قالى مقبرهء شيخ صفى اردبيلى را به بهاى پنج هزار منات خريد و با خود برد . ( نك : مجلهء كشكول ، ش 57 ، شانزدهم اكتبر 1887 . )
( 2 ) . على سامى ، همان ، ص 49 - 50 .
( 3 ) . همان . هماكنون نمونههايى از قالى تبريز در موزهء هنر پاريس ، موزهء بافندگى ليون و مجموعهء دكتر على پاشا ابراهيم ديده مىشود . ( نك : زكى محمد حسن ، همان ، ص 326 ، شكل ش 62 - 64 . )
( 4 ) . نك : مقالهء جيووانى باتيستى ، مجلهء آكادمى علوم جمهورى آذربايجان ، ش 4745 ، ص 68 . )
( 5 ) . تاورنيه بيان مىكند كه در چنين كارخانههايى قالىها و قاليچههايى با ابريشم زردار و پشم بافته مىشد . ( نك :
تاورنيه ، ص 571 . )
( 6 ) . سانسون ، سفرنامه ، ص 191 .