صورت سوم : آن است كه شخص ، تنها از عملي در آينده خبر مىدهد بدون آن
كه تعهد والتزامى در بين باشد . مثلا بگويد كه فردا به منزل شما مىآيم بدون آن كه
اخبار از عزم ونيت خويش كرده باشد بلكه تنها اخبار از آينده مىباشد ونظرش به
آينده است لا غير .
در اين صورت صدق وكذب خبر منوط به تحقق آن امر در آينده بوده واين نوع
وعده متصف به صدق وكذب مىشود وحرمت آن منوط به آن است كه شخص در
حين اخبار به نحو جزم از وقوع امرى در آينده خبر بدهد واگر در آن موقع جزم
نداشته باشد يا جزم به عدم داشته باشد چنين اخبارى حرام است .
اما اگر در موقع اخبار ، جزم به انجام آن امر داشته باشد ولى بعدا به عللى از آن
امر منصرف شد در اين صورت مرتكب حرام وگناه نشده است ، چون مفاد أدله
حرمت كذب ، حدوث وايجاد كلام مخالف واقع مىباشد . اما اگر كلام قبلا صادر
شده باشد در اين فرض لازم نيست در مرحله بقاء نيز آن كلام را صادق نگهدارد ( 1 ) .
اما حكم خلف وعد تحت دو عنوان قابل بررسى است :
الف - عنوان كذب بدين بيان كه كذب ودروغ حرام است وخلف وعد هم
مستلزم كذب مىباشد پس خلف وعد حرام است .
ب - عنوان خلف وعد مستقلا .
اما عنوان كذب تنها در صورتي بر خلف وعد منطبق است كه شخص در موقع
وعده قصد داشته باشد كه آن امر را در آينده انجام ندهد . لذا مرحوم آيت الله
حكيم ( رحمه الله ) در منهاج الصالحين مىگويد : " اگر شخص در موقع وعده قصد خلاف
هامش
( 1 ) مصباح الفقاهة 1 : 392 .