وپرداخت ماليات هنوز فرآهم نشده ، وبدين جهت طرفين ، قرار داد منعقد كرده
وتعهد مىكنند كه معامله را با شرايط معين وظرف مهلت خاصي انجام دهند . به
سندى كه در اين باب تنظيم مىشود " قولنامه " مىگويند كه از مفهوم كلمه قولنامه
پيداست اين قرارداد وعده قول به بيع است نه خود بيع . اما در حقوق فرانسه
قولنامه اثر عقد بيع را دارد ( بند يك مادة 1389 ق - م ) ودر محاكم إيران به تبعيت
از رأى هيأت عمومى آن را تعهد به بيع دانسته اند ( 1 ) .
مؤلف الوسيط معاملات را اين گونه تقسيم كرده ومىگويد : گاه مىشود كه انسان
به نحو بت وقطع ودر يك مرحله معامله را تمام مىكند ، وگاه مىشود كه متعاملين
معامله را در دو مرحله به انجام مىرسانند ، يك مرحله ابتدائي ويك مرحله نهائي .
در مرحله ابتدائي نيز گاه مىشود كه متعاملين يا يكى از آنها فقط به وعده بيع اكتفا
مىكنند وگاه مىشود كه پا را از وعده فراتر گذاشته واقدام به بيع ابتدائي مىكنند
وچه بسا كه بيع ابتدائي همراه با پرداخت بيعانه صورت مىگيرد بنابر اين بيع دو
مرحله اى به سه قسم تقسيم مىشود هر كدام حكم مخصوص به خود دارد .
1 - وعده بيع .
2 - بيع ابتدائي همراه با پرداخت بيعانه .
3 - بيع نهائي . ووعده بيع گاه از يك طرف لازم واز طرف ديگر الزامي نيست
وگاه از دو طرف لازم مىشود . واين گونه معاملات در زندگى روزمره مردم زياد
انجام مىگيرد مثلا شخصي در آينده احتياج به زمينى در همسايگى منزل يا كارخانه
خود پيدا مىكند يا الآن بدان محتاج مىباشد ولى فعلا امكان خريد آن را ندارد ،
هامش
( 1 ) دكتر ناصر كاتوزيان ، حقوق مدنى ، دوره عقود معين : 53 .