دين در ذمه خود اقرار كند اقرار أو مؤثر نمىباشد . مدرك اعتبار شرط فوق أولا :
اجماع مسلم فقها مىباشد . ثانيا : مىتوان گفت اقرار بدون قصد ، اقرار نيست چرا كه
طبق تعريف ، اقرار عبارت از اخبار به حقي است به نفع غير وبه ضرر خود . پس بايد
گفتار شخص مقر حالت اخبار وكاشفيت داشته باشد واقرار شخص خواب يا
بيهوش يا مست يا غافل چون فاقد قصد است دلالت بر اثبات مدعاى طرف ندارد
چون كاشفيت ندارد .
د - " اختيار " : شرط ديگر اقرار كننده آن است كه در حال اقرار مختار باشد ، بنابر
اين اقرار شخص مكره كه در اثر اعمال شكنجه يا زور يا تهديد به اعمال مخالف
شؤون وحيثيت اشخاص صورت مىگيرد فاقد ارزش واعتبار است . أصل 38 قانون
اساسى مىگويد : " هر گونه شكنجه براي گرفتن اقرار ويا كسب اطلاع ، ممنوع است ،
اجبار شخص به شهادت ، اقرار يا سوگند مجاز نيست . وچنين شهادت واقرار
وسوگندى فاقد ارزش واعتبار است . . . " .
مادة 1262 قانون مدنى نيز مىگويد : " اقرار مكره ، مؤثر نيست " دليل عدم نفوذ
اقرار شخص مكره ، أولا : اجماع مسلم فقها مىباشد . وثانيا : حديث رفع قلم از نه
چيز ، از جمله اكراه دلالت دارد بر اين كه : آنچه كه از روى اكراه سر زده باشد ، الزام
آور نيست . اما اكراهى كه موجب مىشود تا اقرار ومعاملات بي اثر بشود در مادة
202 قانون مدنى ، چنين تعريف شده است : " اكراه به اعمالي حاصل مىشود كه
مؤثر در شخص با شعوري بوده وأو را نسبت به جان ، يا مال ، يا آبروى خود ، تهديد
كند به نحوى كه عادتا قابل تحمل نباشد ودر مورد اعمال اكراه آميز ، سن ،
شخصيت ، اخلاق ، ومرد ، يا زن بودن بايد در نظر گرفته شود " .
شهيد ثاني نيز در بحث اقرار مىگويد : " در شخص مكره ، فرق نمىكند كه اقرار
ادلهء اثبات دعوى ( فارسي ) — صفحة 172
مساهمون: علي اكبر محمودي دشتي
ص١٧٢