« شنيدم : علىّ بن موسى الرّضا عليهما السّلام ، ميفرمايد :
أفعال بندگان ، آفريده شده است !
گفتم : يابن رسول اللّه ! [ آفريده شده ! ] يعنى چه ؟
فرمود : اندازهگيرى و مقدّر شده ! « 1 »
و در همان كتاب ، از إمام رضا عليه السّلام - كه دربارهء ( آئين ) إسلام خالص ، بمأمون نوشته است - ميآورد :
« البتّه ! خداى تبارك و تعالى ! كسى را جز باندازهء سعهء وجودى و إمكاناتش مكلّف نميسازد . و البتّه ! أفعال بندگان ، آفريده شده ! [ آفرينش تقدير ( و اندازه ) نه آفرينش تكوين ] . و خدا ، آفرينندهء هرچيز است . » « 2 »
و در توحيد ، ( روايتى ) با سندش از إمام صادق عليه السّلام ميآورد كه :
« البتّه ! أفعال بندگان ، آفريده شده ! - آفرينش تقدير ( و اندازه ) ، نه آفرينش تكوين - » « 3 »
و در همان كتاب ، ( روايتى ) با سندش از حمدان بن سليمان ، ميآورد كه :
« به حضرت رضا عليه السّلام نوشتم ، سؤال كنم : آيا أفعال بندگان ، مخلوق است يا غيرمخلوق ؟
نوشت : أفعال بندگان ، - پيش از آفرينش بندگان - در علم خدا ، اندازهگيرى و مقدّر شده است . « 4 »
از اينرو ؛ بإعتبار آن أفعال ، كه با مشيّت ، اندازهگيرى و مقدّر و معلوم گرديده ! و با قلم إراده نگاشته شده ! و با مشيّت أزلى ، إيجاد گشته ! و نزد [ علّام الغيوب ! ] بوجود علميشان آفريده شدهاند ! - از آن روز - بندگان ، به [ خوشبختى و بدبختى ] ، متّصف ! و بر [ محبّت و كينهتوزى ] ، نشاندار گشتهاند ! و به آن ، در همهء عوالمشان ، شناخته ميشوند - از جهان مشيّت تا جهان : إراده ، و قدر ، و قضا ، و إمضاء و آفرينش تكوينى - بر آن ، آفريده گشتهاند ! و بر آن ، ميميرند ! و بر آن ، بآستان پاك سرورشان برميگردند ! .
اينست ، معنى گفتار خدا : « همچنانكه ؛ شما را ظاهر و پديدار ساخت ، برميگرديد . گروهى را هدايت كرد ، و گروهى ، بر ايشان ، گمراهى ! مسلّم است . » « 5 »
و همان ، معنى گفتار پيامبر أعظم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم است كه :
« بدبخت ، ( آن ) كسى است كه ؛ در شكم مادرش بدبخت است ! . و سعادتمند ! آنكه ؛ در شكم مادرش ، سعادتمند ! » « 6 »
و حضرت موسى كاظم عليه السّلام ، در آن روايتى كه ؛ شيخ ( بزرگوار ) ما - صدوق - با سندش از [ إبن أبي عمير ، ] آورده ، همين بيان را واضح و آشكار ميسازد . گفت : از معنى فرمايش رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ، كه : [ بدبخت ، آن كسى است كه ؛ در شكم مادرش بدبخت است ! و سعادتمند ، آنكه ؛ در شكم مادرش
هامش
( 1 ) - عيون أخبار الرّضا ( ع ) ، جلد 1 : 245 ( چاپ نجف ) و معاني الأخبار : 396
( 2 ) - عيون أخبار الرّضا ( ع ) ، جلد 1 : 123 ( چاپ نجف )
( 3 ) - توحيد : 407 و 416
( 4 ) - توحيد : 416
( 5 ) -« كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ ، فَرِيقاً هَدى وَ فَرِيقاً حَقَّ عَلَيْهِمُ الضَّلالَةُ »أعراف ، آيه 29 و 30
( 6 ) - استاد و مربّى ما ، پدر بزرگوارم - كه روانش شاد ! و تربتش پاك باد ! - در رسالهء ( جداگانهاى ) بتفسير آيهء« وَ كُنْتُمْ أَزْواجاً ثَلاثَةً ، فَأَصْحابُ الْمَيْمَنَةِ ما أَصْحابُ الْمَيْمَنَةِ »پرداخته و دراينباره ، داد سخن دادهاند ! .