ميكاهد . » « 1 »
و در حديثى كه صفّار ، از إمام باقر عليه السّلام در [ بصائر الدّرجات ] آورده ، همين ( واقعيّت ) است .
فرمود :
« البتّه ! خداى تبارك و تعالى ! به آنچه از خلق او ، پنهان است ، عالم و دانا است ! . و از شيئى ، هرچه مقدّر كند ! و به قضا آورد ! - قبل از اينكه ؛ آن را بيافريند ! و پيش از اينكه ؛ آن را بفرشتگان برساند - در علم او است . و آن ، [ اى حمران ! ] علم و دانش مشروط و موقوفى است ! نزد او . برايش در آن ، مشيّت است . و هرگاه إراده كند ، به قضا آورد » « 2 »
و از آن جمله ؛ در تفسير عيّاشى ، از حمران ، روايت شده كه :
هامش
( 1 ) - تفسير قمى : 615 ( چاپ ايران ) . و در محاسن برقى ، جلد 1 : 243 شمارهء 132 ، فضيل بن يسار ، از إمام باقر عليه السّلام ، روايت دارد كه ؛ فرمود : « از أمور ، أمورى است كه ؛ نزد خدا موقوف است . از آن ، هرچه بخواهد ، پيش مياندازد ! و از آن ، هرچه بخواهد ، تأخير ! . »
( 2 ) - تمام حديث ، كه در « بصائر الدّرجات » آمده ، چنين است :
« أحمد بن محمّد ، از حسن بن محبوب ، از علىّ بن رئاب ، از سدير ، روايت دارد كه ؛ حمران بن أعين ، از إمام باقر عليه السّلام ، از اين گفتار خداى تعالى پرسيد :بَدِيعُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ *( بقره آيه 117 و أنعام ، آيه 101 )
همواره ، پديدآورندهء آسمانها و زمين است - بدون سابقهء همانندى ! -
إمام فرمود : البتّه ! خدا ، أشياء را بىسابقهء همانندى ! بر أساس هيچ مثالى - كه پيش از آن باشد - همه را پديد آورد ! و آسمانها و زمين را بىسابقهء همانندى آن ، پديد آورد ! و حال آنكه ؛ پيش از آنها ، سماوات و زمينها نبود ! آيا بگفتار او ، گوش نميدهى ؟ فرمود :وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ( هود ، آيهء 7 )
و عرش او ، بر آب ، مستقرّ و ثابت است .
حمران گفت : در اين گفتار خدا ، رأيتان چيست ؟ كه فرمود :عالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلى غَيْبِهِ أَحَداً( جنّ ، آيهء 26 )
عالم هرغيب است ! و بر غيبش أحدى را چيرگى نبخشد و آگاه نسازد ! .
إمام فرمود :
( آگاه نسازد ) جز آن فردى را كه ؛ از زمرهء رسول است ! ( و از او ) بسيار راضى و خوشنود است . و حقيقت اينست كه ؛ در مقابل او ، و از پشت سرش ، نگهبانانى به سلوك و حفظ و پيمودن ، و اميدارد .
و امّا گفتار خدا ، كه ؛ [ عالم هرغيب است ] :
همانا ؛ خداى تبارك و تعالى ! به آنچه از خلقش پنهان است ، عالم و دانا است ! - و از شيئى ، هرآنچه مقدّر كند و به قضا آورد - قبل از اينكه آن را بيافريند ، و پيش از اينكه آن را بفرشتگان برساند - در علم او است ! و آن ، [ اى حمران ! ] علم و دانش مشروط و موقوفى است نزد او . برايش - در آن - مشيّت است ، و هرگاه ؛ إراده كند ، به قضا آورد ! و ( چنانچه ؛ ) برايش در آن ، [ بدا ] حاصل شود ، آن را بوقوع خارجى نرساند . و امّا ؛ علمى كه خدا ، آن را مقدّر سازد ، و به آن وقوع خارجى دهد ، همان علمى است كه ؛ برسول خدا صلّى اللّه عليه و آله ، منتهى شود ، و آنگاه بما . »
بصائر الدّرجات ، جزء دوّم : 113 و بحار ، جلد 4 : 111 ( در بصائر ، با اندك زيادى و إختلاف )