الَّذِينَ طَغَوْا فِي الْبِلادِ
؛ در اعراب اين جمله سه قول است :
1 - محلّا منصوب است بنا بر ذمّ .
2 - مرفوع است بنا بر اين كه خبر براى ( هم ) باشد و در اصل « هم الّذين » بوده است .
3 - مجرور است بنا بر اين كه صفت براى اقوام ياد شده : عاد ، ثمود ، فرعون ، باشد .
فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذابٍ
؛ گفته مىشود : صبّ عليه السّوط و غشاه و قنعه ، بر او تازيانه زد و آن را بر سرش كوبيد ، آوردن سوط اشاره به اين است كه عذابهايى كه خدا در دنيا به آنان مىدهد در مقايسه با عذابى كه در آخرت برايشان مهيّا ساخته مانند تازيانه نسبت به ديگر آلات شكنجه است .
حسن [ بصرى ] هر گاه به اين آيه مىرسيد مىگفت : در پيشگاه خدا تازيانههاى بسيارى است پس آنان را به يكى از آنها مجازات مىكند .
إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصادِ
؛ « مرصاد » بر وزن مفعال از « رصده » و به معناى جايى است كه شخص در آنجا به كمين مىنشيند و اين آيه مثلى است براى عقابى ( كمينگاهى ) كه خدا براى گنهكاران آماده كرده است و اين گنهكاران از نظر او مخفى نمىمانند .
از عمرو بن عبيد روايت شده كه اين سوره را در محضر منصور خواند تا به اين آيه رسيد پس گفت :
إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصادِ
يا ابا جعفر ! اى ابو جعفر ، پروردگارت در كمينگاه است ، عمرو بن عبيد با اين خطاب ندايى ، به كنايه به منصور فهماند كه وى در زمرهء جبّارانى است كه در اين آيه تهديد شدهاند .
از ابن عبّاس در مورد اين آيه روايت شده كه بر روى پل دوزخ هفت بازداشتگاه است ، خدا در اولين بازداشتگاه از شهادت به لا إله الّا اللَّه سؤال مىكند ، و در دومى از نماز و در سومى از زكات و در چهارمى ، از روزه و در پنجمى از حجّ و در ششمى از عمره سؤال مىشود پس اگر همه را كامل جواب داد به بازداشتگاه هفتم مىرسد و در آن جا از مظلمهها سؤال مىشود پس اگر از مظالم سالم بيرون آمد چه بهتر [ به