تفسير :
وَ الْفَجْرِ وَ لَيالٍ عَشْرٍ
؛ « فجر » شكافته شدن عمود صبح است كه خداوند سبحان بدان سوگند ياد كرد ، چنان كه در آيهء :
وَ الصُّبْحِ إِذا تَنَفَّسَ
؛ سوگند ياد كرده است .
در تفسير ليال عشر چند قول است :
1 - دههء اول ذى الحجّة است .
2 - ده روز آخر رمضان است « 1 » . نكره آوردن « ليالى » براى اين است كه منظور شبهاى ويژهاى از جنس شبهاى دهگانه و برخى از آنهاست يا فضيلت مخصوصى دارند كه ديگر شبها ندارند .
وَ الشَّفْعِ وَ الْوَتْرِ
؛ منظور از شفع و وتر در مورد اشيا ، جفت و طاق تمام موجودات است . و در مورد شفع و وتر اين شبها ممكن است شفع روز عيد قربان ( دهم ذيحجّه ) و وتر عرفه ( روز نهم ) باشد . يا شفع يوم التّروية و وتر روز عرفه است ، اين قول از ائمّه عليهم السّلام روايت شده است .
« وتر » به فتح ( واو ) قرائت شده و به فتح و كسر ( واو ) دو لغت است كه در عدد به كار مىرود ولى « تره » تنها به كسر ( تاء ) قرائت شده است .
وَ اللَّيْلِ إِذا يَسْرِ
؛ سوگند به شب هر گاه برود مانند :
وَ اللَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ
؛ « و به شب ، هنگامى كه ( دامن برچيند و ) پشت كند » . ( مدثّر / 33 ) . ( ى ) از « يسرى » حذف شده
هامش
( 1 ) - اقوال ديگر عبارتند از :
1 - قول قتاده ، فجر اول محرّم است .
2 - قول ابو مسلم ، فجر روز عيد قربان است .
3 - قول ابن عباس فجر تمام روز است .
4 - به قول بعضى ده روزى است كه خدا ميقات حضرت موسى عليه السّلام را تكميل كرده آن جا كه فرموده :وَ واعَدْنا مُوسى ثَلاثِينَ لَيْلَةً وَ أَتْمَمْناها بِعَشْرٍ؛ « ما به موسى ، سى شب وعده گذارديم سپس آن را با ده شب ( ديگر ) تكميل كرديم » . ( اعراف / 142 ) .