پاداشى است كه با اعمالشان مناسب است .
وَ كَذَّبُوا بِآياتِنا كِذَّاباً
؛ كذّابا تكذيبا ، « فعّال » مصدر قياسى « فعّل » است مانند « فعلال » كه مصدر « فعلل » است ، كذاب بدون تشديد به روايت على عليه السّلام قرائت شده و مصدر « كذب » است اعشى مىگويد :
فصدقتها و كذبتها * و المرء ينفعه كذّابه « 1 »
پس نظير أنبتكم نباتا ، مىباشد يعنى آيات ما را تكذيب كردند و سخت هم تكذيب كردند ، يا « كذّابا » منصوب به كذّبوا است چون معناى آن را در بردارد ، زيرا هر كسى كه حقّ را تكذيب مىكند ، كاذب و دروغگوست .
وَ كُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْناهُ كِتاباً
؛ در اين آيه سه وجه ذكر شده است :
1 - « كتابا » مصدر و جانشين « احصاءا » [ مفعول مطلق محذوف ] باشد .
2 - « احصينا » به معناى كتبنا باشد چون در هر دو [ احصاء - كتابت ] معناى ضبط و تحصيل وجود دارد .
3 - « كتابا » حال و به معناى « مكتوبا » باشد يعنى در لوح و دفتر حافظان [ فرشتگان حافظ ] نوشته شده است و مقصود شمردن گناهان آنهاست و اين جمله ، معترضه است .
فَذُوقُوا
؛ اين جمله ، معلول كفر كافران به حساب و تكذيبشان به آيات است .
از پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله روايت است كه اين آيه بر دوزخيان سختترين آيات قرآن است .
فَلَنْ نَزِيدَكُمْ إِلَّا عَذاباً
؛ « لن نزيدكم » التفات از غيبت به خطاب است و آمدن فعل به اين صورت شاهدى است بر اين كه خشم ( خدا ) به آخرين حدّ رسيده است .
هامش
( 1 ) - كذاب ، مانند كتاب ، مصدرى است كه به فاعل خود اضافه شده است يعنى يك بار به آن زن راست و ديگر بار دروغ گفتم ، يا يك بار به او گفتم : تو راستگويى و يك بار گفتم : دروغگويى و اين را علّت آن دانسته كه دروغ گاه نافع است . كشّاف ، ج 4 ، ص 689 ، شمارهء 5 پانوشت - م .