« احقابا » ؛ در معناى اين كلمه سه وجه است :
1 - حقبى پس از حقبى [ قرار دارد ] و هر حقبى بگذرد حقب ديگر بيايد تا بىنهايت .
2 - حقب ، هشتاد سال [ از سالهاى آخرت ] است .
3 - معنايش اين است كه سالها در دوزخ مىمانند در حالى كه در آن ، نه چيز خنكى مىچشند و نه شرابى مىنوشند [ كه تشنگى را بر طرف كند ] .
إِلَّا حَمِيماً وَ غَسَّاقاً
؛ و پس از احقاب ، با [ نوشيدن ] آب داغ پر حرارت و چرك و خون دوزخيان ، عذاب ديگرى مىشوند .
از حضرت باقر عليه السّلام روايت است كه فرمود : اين عذاب كسانى است كه از دوزخ بيرون مىآيند « 1 » .
ابن عمر از پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله روايت كرده كه : هر كس وارد دوزخ شود از آن بيرون نمىآيد مگر در آن سالها بماند پس هيچ كس به بيرون شدن از دوزخ نبايد مطمئن باشد .
إِلَّا حَمِيماً . . .
استثناى منقطع است يعنى در دوزخ خنكى كه حرارت آتش را بكاهد و آبى كه عطش آنها را بنشاند ، نمىچشند بلكه در آن آب سوزان و داغ و چرك و خون دوزخيان را مىچشند .
بعضى گفتهاند : مقصود از « برد » خواب است ، گويند ، منع البرد ؛ جلوى خواب را گرفت .
وَ غَسَّاقاً
؛ مشدّد و غير مشدّد قرائت شده است و آن چرك و خون دوزخيان است .
جَزاءً وِفاقاً
؛ « وفاقا » مصدرى است كه صفت واقع شده يا مقصود « ذا وفاق » است
هامش
( 1 ) -
روى عن الباقر عليه السّلام أنّه قال : هذه فى الّذين يخرجون من النّار .