يا منظور از آيه ، وعدهء پاداش و عذاب دادن است و اين كه خدا به پاداش دادن هر دو گروه آگاهتر است .
[ شأن نزول ]
از ضحّاك روايت است كه چون قريش ديدند كه پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله على عليه السّلام را بر ديگران مقدّم داشت ، گفتند : محمّد صلّى اللَّه عليه و آله مفتون على عليه السّلام شده است پس خداوند سورهء
ن وَ الْقَلَمِ
، تا به من ضلّ عن سبيله ، را نازل كرد و منظور از گمراهان همان افرادى هستند كه سخن ياد شده را گفتند و منظور از و هو اعلم بالمهتدين ، علىّ بن ابى طالب عليه السّلام است .
فَلا تُطِعِ الْمُكَذِّبِينَ
؛ تشويق و تحريك بر تصميمگيرى در سرپيچى كردن با تكذيب كنندگان و خواستههاى آنهاست .
وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُونَ
؛ در معناى اين آيه دو احتمال وجود دارد : 1 - كافران دوست دارند كه با آنها مدارا و سازش كنى و آنها هم با تو مدارا و سازش كنند .
2 - كافران دوست دارند كه با آنها [ در دينت ] نرمش و مدارا كنى و آنان هم اكنون به طمع مدارا كردنت با تو مدارا مىكنند .
وَ لا تُطِعْ كُلَّ حَلَّافٍ مَهِينٍ
؛ از كسى كه در حق و باطل بسيار سوگند مىخورد پيروى مكن و اين خود براى جلوگيرى از سوگند كسانى كه به آن عادت كردهاند كافى است .
در معناى « مهين » دو احتمال هست :
1 - از مهانت به معناى كمى و كوچكى است و مقصود ضعف رأى و تدبير است 2 - مقصود كذّاب است چرا كه دروغگو در نزد مردم كوچك و پست است .
هَمَّازٍ
؛ كسى كه بسيار غيبت و عيبجويى مىكند .
از حسن روايت شده ، هماز كسى است كه در پشت سر مردم دهن كجى مىكند .
مَشَّاءٍ بِنَمِيمٍ
؛ آشوبگرى كه به قصد فساد و فتنهگرى از گروهى براى گروه ديگر