گرفتن با برادران ( مؤمنان ) متمتّع ،
وَ اتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ
؛ « ذرّياتهم » « و اتّبعناهم ذرّياتهم » نيز قرائت شده است .
أَلْحَقْنا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ
؛ و ذرّياتهم قرائت شده است .
از پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله روايت است كه مؤمنان و فرزندانشان در بهشتند و اين آيه را قرائت فرمود « 1 » . بنا بر اين معناى آيه اين است كه خداوند سبحان براى مؤمنان شادمانيهاى گوناگون را گرد مىآورد به اين صورت كه با سعادتمند ساختن آنها ، و تزويجشان با حور العين ، و انس گيرى متقابل آنها با برادران دينى خود و گردآورى فرزندان و نسل آنها با خودشان ، شادمانيهاى گوناگون را برايشان گرد مىآورد .
« بايمان » آن گاه فرمود به سبب ايمانى كه بلند مرتبه و و الا مقام است و آن ايمان پدران است ، ذرّيهء آنها را به درجهء آنان ملحق ساختيم اگر چه استحقاق آن را ندارند و اين نوعى احسان به آنها و پدرانشان است تا شادمانى آنها كامل و چشمانشان روشن شود .
وَ ما أَلَتْناهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ
؛ از ثواب عمل آنها چيزى نكاستيم و گويند ؟ معنايش اين است كه چيزى از ثواب عملشان نمىكاهيم كه به فرزندانشان بدهيم بلكه از باب احسان ، آنها را به پدرانشان ملحق مىسازيم . « ما ألتناهم » به كسر لام نيز قرائت شده و از آلت يألت است و لغتى در آن مىباشد .
كُلُّ امْرِئٍ بِما كَسَبَ رَهِينٌ
؛ يعنى هر نفسى در نزد خدا در گرو عمل صالحى است كه خدا از او مطالبه مىكند چنان كه شخص ، بندهء خود را در گرو قرضى قرار مىدهد كه از وى طلب دارد . پس اگر انسان عمل صالحى انجام داد از رهن رها و آزاد مىشود و گرنه در قيد بندگى مىماند .
هامش
( 1 ) -
عن النّبي صلّى اللَّه عليه و آله : ان المؤمنين و اولادهم فى الجنّة و قرأ هذه الآية ؛ و الذين آمنوا و اتّبعتهم ذرّيتهم بايمان الحقنا بهم ذرّيتهم .