« ذلك » : خبر براى مبتداى محذوف ، يعنى امر و شأن همان است . « 1 » « حرمات » جمع حرمه است . يعنى چيزى كه هتك آن روا نيست ، و تمام آنچه را خداوند بر بندگانش واجب كرده ، خواه از مناسك باشد يا نباشد از حرمات هستند . بنا بر اين مىتوانيم اين مورد را عام و شامل تمام واجبات بدانيم و مىتوانيم بر خصوص اعمال حجّ حملش كنيم . « 2 »
فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ
؛ پس تعظيم و بزرگداشت آنچه خدا محترم شمرده براى او بهتر است و منظور از تعظيم حرمات توجه به اين است كه حفظ حريم مرزهاى الهى واجب و لازم است .
إِلَّا ما يُتْلى عَلَيْكُمْ
؛ ( استفاده از چهارپايان بر شما حلال است ) مگر آنچه دستور تحريمش بر شما خوانده مىشود . منظور آيهء 3 سورهء مائده است :
حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَ الدَّمُ وَ لَحْمُ الْخِنْزِيرِ . . . ؛
« بر شما مؤمنان حيوان مرده و خون و گوشت خوك و آنچه بنام غير خدا كشته شده و ( جز اينها كه در بقيهء آيه ذكر شده ) حرام مىباشد » .
فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثانِ
؛ خداوند پس از آن كه بندگانش را به توجّه نسبت به محرّماتش وادار فرموده در اين قسمت به دورى از بتها و گفتار دروغ سفارش مىكند زيرا توحيد خداوند و نفى شرك از ذات اقدس او ، و نيز صادق گفتار ، بيشترين حرمت را داراست .
بعضى گفتهاند : قول روز گفتار مردم دورهء جاهليّت است كه مىگفتند : لبيك را شريك لك ، الا شريك هو لك ، تملكه و ما ملك : « خدايا شريكى براى تو نيست جز شريكى كه تو او و مملوكاتش را مالك هستى . »
هامش
( 1 ) - اى هكذا امر الحج و المناسك يعنى امر حج و اعمالش اين بود . اين كلمه مورد وقف نيز هست .
مجمع البيان .
( 2 ) - به نظر اكثر مفسّران مراد از حرمات به قرينه خود آيات ، مناسك حج است و ابن زيد گويد منظور از اين حرامها : خانهء كعبه ، مسجد الحرام ، ماههاى حرام ، و بلد الحرام است .