وَ مَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ
؛ « إلحاد » به معناى خروج از حدّ اعتدال و ميانه روى است و دو كلمهء « بالحاد » و « بظلم » حال مترادف هستند و مفعول فعل « يرد » ذكر نشده تا هر مطلب و مرادى را شامل شود و گويى چنين گفته است : و من يرد فيه مراد امّا ، هر كس هر ارادهاى كند كه ظالمانه باشد و از حدّ اعتدال و ميانه روى بيرون رود او را عذابى دردناك خواهيم چشانيد و منظور اين است كه هر كسى در آن مكان مقدّس حضور پيدا كند بر او واجب است كه در تمام كارهاى مهم خود ، راه نيكى و عدالت را پيشه كند . خبر « ان » كه در اول آيه آمده محذوف است و جواب شرط بر آن دلالت مىكند ، و تقدير آيه اين است : انّ الذين كفروا و يصدون عن سبيل اللَّه و المسجد الحرام نذيقهم من عذاب اليم و كل من ارتكب فيه ذنبا فهو كذلك : « كسانى كه كافر شده و مردم را از راه خدا و مسجد الحرام مانع مىشوند ، از عذاب دردناك به آنها مىچشانيم و هر كس در آن جا گناهى مرتكب شود همين طور است . »
وَ إِذْ بَوَّأْنا لِإِبْراهِيمَ مَكانَ الْبَيْتِ
؛ به ياد بياور هنگامى را كه جايگاه خانهء كعبه را براى ابراهيم محلّ رفت و آمد قرار داديم تا براى آباد ساختن و عبادت كردن به آنجا مراجعت كند .
أَنْ لا تُشْرِكْ بِي شَيْئاً
؛ حرف « ان » تفسيريّه است ، يعنى ابراهيم را بندهء خود قرار داديم و به او گفتيم : شرك نياور و خانهء من ( حرم ) را از بتها و كثافتها پاك ساز و مبادا در اطراف آن چنين چيزها مطرح شود .
وَ أَذِّنْ فِي النَّاسِ
؛ در ميان مردم نداى عمومى براى حجّ سرده و بگو : ( اى مردم ) حجّ به جاى آوريد يا حجّ بر شما واجب است و چنان كه روايت شده است ، حضرت ابراهيم بر بالاى كوه ابو قبيس رفت و فرمود : اى مردم ، خانه پروردگارتان را زيارت كنيد ، خداوند صداى او را به تمام مردمى كه مىدانست در آينده تا قيامت به حج خواهند رفت رسانيد و آنها نيز او را در پشت پدرانشان با لبّيك گفتن پاسخ