تفسير :
قُلْ لِعِبادِيَ
؛ مقول قول ( مفعول ) به قرينهء جوابش حذف شده و تقدير آن چنين است ، قل لعبادى اقيموا الصلاة و انفقوا . يقيموا الصلاة و ينفقوا ، يعنى به بندگانم بگو نماز را به پا داريد و انفاق كنيد تا نماز را به پا دارند و انفاق كنند ، بعضى گفتهاند مقول قول همان است كه ذكر شده و به معناى ليقيموا و لينفقوا است ، لام امر غايب حذف و بجايش ( امر حاضر ) « قل » آمده است و اگر در آغاز جمله مىفرمود :
يُقِيمُوا الصَّلاةَ وَ يُنْفِقُوا
جايز نبود .
سِرًّا وَ عَلانِيَةً
: در نصب اين دو كلمه چند قول است :
1 - حال باشند ، يعنى در حالت پنهانى و آشكارا .
2 - ظرف باشند ( مفعول فيه ) : هنگام پنهانى و موقع آشكار .
3 - مصدر و مفعول مطلق نوعى باشند : انفاق پنهانى و آشكار .
« خلال » دوستى ميان دو طرف .
« اللَّه » مبتدا ، و «
الَّذِي خَلَقَ
» ، خبر ، و «
مِنَ الثَّمَراتِ
» بيان براى رزق است يعنى خداوند به سبب آبى كه از آسمان فرستاده رزقى را كه همان ميوههاست ظاهر ساخته ؛ و جايز است من الثّمرات مفعول « أخرج » باشد و « در اين صورت در نصب رزقا دو وجه خواهد بود :
1 - حال از مفعول باشد .
2 - مفعول مطلق براى « اخرج » است كه به معناى رزق مىباشد .
لِتَجْرِيَ فِي الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ
؛ منظور از امر پروردگار فعل امر : « كن » هست كه به آن وسيله همهء چيزها از جمله حركت كشتى در دريا انجام مىشود .
« دائبين » : آفتاب و ماه در سير خود براى سود رسانى به خلق خدا و اصلاح زمين و اجساد و گياهان پيوسته در تلاش هستند و هيچ گونه سستى ندارند .
وَ سَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ
؛ خدا براى شما شب و روز را مسخّر ساخت كه به