حنظل ، و كشوث . « 1 » امام باقر عليه السّلام فرمود : مراد از شجرهء خبيثه بنى اميه است .
اجْتُثَّتْ مِنْ فَوْقِ الْأَرْضِ
؛ ريشهء آن از روى زمين بر آمده است و ( ريشهاش به زمين فرو نمىرود بلكه در بالاى زمين مىرويد ) اين عبارت ، نقطهء مقابل : «
أَصْلُها ثابِتٌ
» مىباشد ( كه صفت شجرهء طيّبه است ) . «
ما لَها مِنْ قَرارٍ
» اين درخت ( گياه ) ناپاك ، ثباتى ندارد ، قرّ قرارا مثل ثبت ثباتا مىباشد .
در اين آيه ، گفتار بىدليل كه مردود و بىثبات است و به زودى فرسوده و تباه مىشود ، به اين درخت و گياه پليد و بىثبات تشبيه شده است ، چنان كه دربارهء باطل گفتهاند الباطل لجلج . « 2 »
يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ
؛ قول ثابت گفتارى است كه با دليل و برهان در قلب صاحبش جايگزين شود و به آن وسيله روحش آرامش يابد .
معناى اين كه خداوند مؤمنان را به قول ثابت استوار مىدارد اين است كه در دنيا هر چه مورد آزمايش قرار گيرند از دين و آيين خود ، دست بر نمىدارند ، و در آخرت ، وقتى در قبر از عقيده و دين و پيامبرشان سؤال شود هر يك از آنها مىگويد :
خدا پروردگار من و اسلام دين و محمد صلى اللَّه عليه و آله پيامبر من مىباشد ، آن گاه دو فرشتهء موكل به هر يك از آنان مىگويند : با خيال راحت بخواب مانند جوان شاداب « 3 » و با طراوت .
هامش
( 1 ) - پيچك يا به تعبير كتاب كشوث ، گياهى است زرد رنگ با ساقههاى باريك و بىبرگ ، به گياهان و اشياى مجاور خود مىپيچد ، گلهايش ريز ، تخمهاى آن مثل تخم ترب ، در فارسى ، جنگو هم گفته مىشود ، فرهنگ عميد حرف ك .
( 2 ) - الحق ابلج و الباطل لجلج : حق روشن و آشكار و باطل مورد ترديد و بىفايده است . پانوشت تفسير كشّاف 2 / 554 .
( 3 ) - نم قرير العين ، نوم الشّاب الناعم .