وَ يُضِلُّ اللَّهُ الظَّالِمِينَ
؛ اين ستمكاران كسانى هستند كه در عقايد دينى خود به دليل و برهانى تمسّك نجستهاند و به تقليد كوركورانه از بزرگانشان در دنيا اكتفاء كردهاند و به اين دليل در مقابل پيشامدها و هنگام ابتلاآت بر دينشان ثابت نمىمانند و قدمهايشان مىلغزد و از مسير حق منحرف مىشوند ، و در آخرت گمراهتر و خوارتر مىباشند .
وَ يَفْعَلُ اللَّهُ ما يَشاءُ
؛ خدا آنچه بخواهد انجام مىدهد ، اما او نمىخواهد مگر آنچه را كه حكمت و مصلحت وى ايجاب كند كه عبارت است از تثبيت موقعيت مؤمنان و كمك كردن به آنان و خوار ساختن ستمكاران .
الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ كُفْراً
؛ كسانى كه شكر نعمت خدا را تبديل به كفر كردند يعنى ناسپاسى را جايگزين شكر كردند .
گفته شده است مراد از اين اشخاص ، دو گروه فاجر از قريش هستند ، اول بنى اميه و دوم بنى مغيره ، بنى اميه اندك مدتى از دنيا كام گرفتند و سپس بيچاره شدند ، و بنى مغيره را هم در جنگ بدر شما ( مسلمانان ) نابودشان ساختيد .
وَ أَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دارَ الْبَوارِ
؛ قوم خود را كه در كفر پيروشان بودند در سراى هلاكت جاى دادند .
« جهنم » عطف بيان براى
دارَ الْبَوارِ
است .
«
لِيُضِلُّوا
» ؛ به فتح و ضم « يا » خوانده شده است ، و چون نتيجهء شريك گرفتن براى خدا ، گمراه شدن و گمراه ساختن مىباشد و بر اوّل فعل « لام » داخل شده ، اگر چه قصد كافران از شريك گرفتن گمراهى خود و اضلال ديگران نبوده ، ولى از باب تشبيه و تقريب ( نتيجه ، به هدف ) اين عمل انجام شده است .
قُلْ تَمَتَّعُوا
؛ به كفّار بگو هر چه مىخواهيد لذّت ببريد ، اين تعبير چنان مىفهماند كه گويى آنها مأمور به لذّت بردن از گناهان بودهاند و وظيفهء آنها همين بوده است ، زيرا چنان غرق در تمتّع و استفاده از دنيا بودند كه جز آن ، چيزى را نمىشناختند و