دادند ، به باغهايى از بهشت داخل مىشوند كه نهرها از زير درختانش روان است ، جاودانه به اذن پروردگارشان در آن مىمانند ، تحيّت آنها در آنجا سلام مىباشد . ( 23 )
تفسير :
إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ
؛ شيطان كه همان ابليس است روز رستاخيز آن گاه كه فرمان الهى صادر شود و امر حساب پايان پذيرد ميان گروه اشقياء از جنّ و انس مىايستد و خطاب به آنها مىگويد : خدا به شما در مورد قيامت و پاداش اعمال ، وعدهء حق داد و به آن وفا كرد ، و من خلاف آن را به شما وعده دادم و به آن ، وفا نكردم .
وَ ما كانَ لِي عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ
؛ و مرا سلطه و غلبهاى بر شما نبود كه شما را به كفر مجبور و به ارتكاب گناه وادار كنم .
إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ
؛ جز اين كه با وسوسهء خود و آراستن گناه و دنيا در نظرتان شما را به گمراهى فرا خواندم .
دعوت به گمراهى از جنس قدرت و سلطه نيست كه علت تامّهء گمراهى آنان باشد بلكه از قبيل اين گفتار عربهاست : ما تحيّتهم الّا الضرب ( سلام آنها جز زدن نيست ) به اين معنا كه اگر چه زدن پيامد سلام است امّا معلول آن نيست .
فَلا تَلُومُونِي وَ لُومُوا . . .
؛ خود را ملامت كنيد كه مغرور من شديد ، خدا شما را فرا خواند اطاعتش نكرديد امّا من كه شما را دعوت كردم اطاعت كرديد .
ما أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَ ما أَنْتُمْ . . .
؛ هيچ كدام از ما نمىتواند به فرياد ديگرى برسد و او را از عذاب الهى نجات دهد ، « اصراخ » به معناى فريادرسى است و ( ما ) در جملهء «
بِما أَشْرَكْتُمُونِ
» مصدريه مىباشد ، يعنى من اكنون به اين كه پيش از اين ، در دنيا مرا شريك خدا قرار مىداديد كفر مىورزم ، چنان كه خداوند مىفرمايد «
وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ