أَعْمالُهُمْ كَرَمادٍ اشْتَدَّتْ
؛ اين جمله مستأنفه و پاسخ سؤال كنندهاى است كه مىگويد : وضع و حال كفّار چگونه است ؟ پاسخ داده شده اعمال آنها مانند خاكستر است ، و نيز مىتوان آن را بدل از «
مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا
» دانست كه معنايش چنين باشد :
مثل كارهاى آنان كه كافر شدهاند شبيه خاكسترى است كه باد با شدّت بر آن بوزد و آن را در فضا به صورت ذرّات غير محسوس پراكنده كند .
«
فِي يَوْمٍ عاصِفٍ
» طوفانى بودن را مجازا صفت براى روز آورده به اين اعتبار كه باد ، و طوفانهاى سخت در آن ، واقع مىشود ؛ مثل اين كه مىگويند « يوم فاطر » روز بارنده و حال آن كه باران مىبارد نه روز ، ولى چون اين كار در روز واقع مىشود بارندگى را به روز نسبت مىدهند .
منظور از « اعمالهم » كارهاى خوبى است كه انجام داده از قبيل صلهء ارحام و آزاد كردن بندگان و يارى ستمديدگان و پذيرايى از مهمان و غير اينها امّا چون اصل و پايهاش خراب بوده و بر اساس معرفت خدا و ايمان به او نبوده آنها را در بىارزشى و باطل بودن تشبيه به خاكسترى كرده است كه باد سخت و طوفانى شديد آن را در فضا پراكنده كند به طورى كه چيزى از آن محسوس نباشد و صاحبان اين گونه اعمال در قيامت هيچ سودى نمىبرند همانطور كه هيچ چيز از خاكسترى كه باد شديد آن را در فضا پراكنده ساخته به دست نمىآيد . منظور اين است كه در برابر اعمال خود هيچ گونه پاداشى نخواهند ديد .
[ سوره إبراهيم ( 14 ) : آيات 19 تا 21 ]
أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِّ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَ يَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ ( 19 ) وَ ما ذلِكَ عَلَى اللَّهِ بِعَزِيزٍ ( 20 ) وَ بَرَزُوا لِلَّهِ جَمِيعاً فَقالَ الضُّعَفاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعاً فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذابِ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ قالُوا لَوْ هَدانَا اللَّهُ لَهَدَيْناكُمْ سَواءٌ عَلَيْنا أَ جَزِعْنا أَمْ صَبَرْنا ما لَنا مِنْ مَحِيصٍ ( 21 )