«
فَأَمْلَيْتُ
» املاء مهلت دادن است و اين كه دورهاى از زمان در راحت و امن واگذار شود ، مثل اين كه حيوانى را در چراگاه بدون هيچ مزاحمى رها كنند . اين جمله تهديدى براى كافران است .
أَ فَمَنْ هُوَ قائِمٌ
؛ اين جمله اعتراض بر كافران است كه شرك به خدا آوردهاند ، يعنى آيا خدايى كه مراقب است و هر كسى را كه به سبب كارهايش خوب يا بد است مىبيند و خير و شرّ آنها را مىداند و جزايشان را مهيّا مىكند ، مانند كسى است كه چنين نيست ؟ و جايز است لفظى را در تقدير گرفت كه خبر براى مبتدا ، و « جعلوا » عطف بر آن و تقدير چنين باشد : أ فمن هو بهذه الصّفة ( مبتدا ) ، لم يوحّدوه ( خبر ) و جعلوا له شركاء . . .
بنا بر اين ، معناى آيه چنين مىشود : آيا كسى را كه داراى اين همه ويژگيها است ، يگانهاش نمىدانند و براى او كه تنها خداى سزاوار پرستش است شريكهايى قرار مىدهند ؟
قُلْ سَمُّوهُمْ
؛ به آنها بگو : شما كه شريكهايى براى او قرار دادهايد ، نام آنها را بگوييد و خداى يكتا را از آنها با خبر سازيد .
أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِما لا يَعْلَمُ فِي الْأَرْضِ
؛ حرف « ام » منقطعه و معناى آيه اين است : بلكه آيا از وجود شريكهايى براى او خبر مىدهيد ، كه خود او ، با اين كه بر تمام موجودات آسمانها و زمين آگاه است ، از وجود اين شركا خبر ندارد ، زيرا اينها چيزى نيستند كه علم خداوند به آن تعلق گيرد . مقصود ، نفى شريك براى خداست و به همين معناست آيهء :
قُلْ أَ تُنَبِّئُونَ اللَّهَ بِما لا يَعْلَمُ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْضِ
؛ « بگو آيا خدا را از چيزى خبر مىدهيد كه از وجود آن آگاهى ندارد ، نه در آسمانها و نه در زمين » ( يونس / 18 ) .
أَمْ بِظاهِرٍ مِنَ الْقَوْلِ
؛ يا تنها با يك گفتهء ظاهرى و بدون حقيقت آنها را شريك خدا مىخوانيد ( و به گفتهء خود ايمان نداريد ) .