رجا ( اميدوارى ) به معناى خوف ، به كار مىرود . « 1 » دليل بر اين معنا اين است كه معصومين عليهم السّلام و نيز ابن عبّاس و گروهى از صحابه و تابعان « أ فلم تبيّن » خواندهاند كه تفسير همان « أ فلم ييأس » مىباشد ، و ممكن است « يأس » « 2 » را به همان معناى نااميدى گرفته و آيه را چنين معنا كرد : آيا اشخاص با ايمان از ايمان آوردن اين كافران نااميد نشدهاند ؟ با اين كه يقين دارند كه اگر خدا مىخواست همهء مردم را ( جبرا ) هدايت مىكرد و اين كافران را هم به راه مىآورد .
وَ لا يَزالُ الَّذِينَ كَفَرُوا . . .
؛ آنان كه كافر شدهاند بسبب كفرى كه در خود به وجود آورده و اعمال زشتى كه انجام دادهاند پيوسته در معرض بلاها و مصائب قرار دارند .
« قارعة » به معناى داهيه است ، يعنى مصيبت بزرگى از انواع مصائب كه بر جانها و اموال كافران وارد مىشود و آنها را در هم مىكوبد .
«
أَوْ تَحُلُّ
» يا اين مصيبتهاى كوبنده در نزديكى خانههاى آنان فرود مىآيد تا وعدهء الهى كه مرگ آنها ، يا قيامت است فرا رسد . برخى گفتهاند منظور از ( قارعة ) سريّههاى پيامبر است كه عدّهاى را به سوى كافران مىفرستاد و آنها به اطراف مكه هجوم مىبردند و افرادى از آنان را مىربودند .
معناى ديگر آيه اين است : يا اين كه تو اى محمّد صلى اللَّه عليه و آله با لشكر خودت در نزديك خانهء آنها فرود آيى ، چنان كه در حديبيه بر آنها وارد شدى .
حَتَّى يَأْتِيَ وَعْدُ اللَّهِ
؛ تا وعدهء خدا كه همان فتح مكّه است فرا رسد ؛ چرا كه خدا اين وعده را به پيامبر داده بود .
هامش
( 1 ) - چنان كه يأس از چيزى نتيجهء علم به عدم آن است ، اميد به آن نيز نتيجهء عدم خوف از آن مىباشد . - م .
( 2 ) - امّا بهتر همان معناى مشهور است كه « يأس » را به معناى « علم » به كار بردهاند و آيه را چنين معنا كردهاند : آيا كسانى كه ايمان آوردهاند نمىدانند كه اگر خدا بخواهد همهء مردم را اجبارا هدايت مىكند .
تفسير نمونه ، ج 10 ، ص 222 .