بناچار اينها در آخرت ، زيانكارتر خواهند بود . ( 22 )
تفسير :
يُعْرَضُونَ عَلى رَبِّهِمْ
؛ به منظور پرسش و سؤال از آنچه انجام دادهاند ، در محلّى نگهداشته مىشوند كه خلايق ايشان را مىبينند و آنجا مورد محاسبه واقع مىشوند ، و گواهان كه عبارتند از فرشتگان محافظت كننده و پيامبران ، شهادت مىدهند كه اينها به خدا دروغ بسته و گفتهاند : خدا فرزند و شريك دارد . و آنچه خدا نازل نكرده به او نسبت دادهاند . و بعد ، اين گواهان مىگويند : آگاه باشيد ، لعنت خدا بر ستمكاران باد .
الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ
: كسانى كه مردم را گمراه مىكنند و از راه دين خدا بيرونشان مىبرند .
وَ يَبْغُونَها عِوَجاً
؛ و راه مستقيم الهى را كه هيچ كژى و ناراستى ندارد به كجى و اعوجاج نسبت مىدهند . و يا اين كه رهروان راه خداى را به ارتداد و انحراف مىكشانند .
« هم » دومى ضمير فصل است كه كفر آنها نسبت به آخرت به وسيلهء اين ضمير تأكيد شده است .
أُولئِكَ لَمْ يَكُونُوا مُعْجِزِينَ
؛ اگر خدا مىخواست در دنيا آنها را عقوبت كند ، قدرت آن را نداشتند كه او را از اين كار ناتوان سازند . «
وَ ما كانَ لَهُمْ
» : و كسى نبود كه پشتيبان آنها باشد ، تا آنان را يارى كند و از كيفر الهى نجاتشان دهد ، بلكه خداوند آنها را مهلت داده و كيفرشان را تا امروز ( قيامت ) به تأخير انداخته است . اينها كه گفته شد سخنانى است كه « اشهاد » ، يعنى گواهان در روز قيامت مىگويند .
« يضاعف » يضعّف ، نيز خوانده شده است .
ما كانُوا يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ
؛ به دليل اين كه آنها در گوش ندادن به حق زياده روى مىكردند . به منزلهء اين فرض شدهاند كه قدرت بر شنيدن نداشتهاند .
خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ
؛ در اين معامله خود را به زيان افكندند : بندگى خداوند را به