فِيها
؛ در آخرت ، خلاصهء معنا : براى عمل آنها ثوابى نخواهد بود ، زيرا آنها در اعمالشان ، قصد اجر آخرتى نداشتهاند ، بلكه قصدشان دنيا بوده و آن را هم بدست آوردهاند .
وَ باطِلٌ ما كانُوا يَعْمَلُونَ
؛ عملشان در اصل باطل بوده ، چون بر وجه صحيحى كه طلب خشنودى خداوند است انجام نشده ، پس نه شايستهء مزد است و نه در خور پاداش .
أَ فَمَنْ كانَ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ
؛ تقديرش چنين است : كمن كان يريد حياة الدنيا .
منظور از عبارة :
عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ
اين است : دليلى از طرف خداوند و حجّتى روشن دارند بر اين كه دين اسلام بر حق است و آن ، دليل عقل مىباشد ، يعنى مقام و منزلت آنها مثل اينها نيست و ميان دو گروه تفاوت بسيار ، و فرق زيادى است .
وَ يَتْلُوهُ
؛ و در پى برهان عقلى ، « شاهد » و دليل نقلى كه خود قرآن است به درستى و صحّت آن گواهى مىدهد . « منه » : از خداوند . بعضى گفتهاند : « بيّنه » ، قرآن ، و « شاهد » ، جبرئيل است كه آن را تلاوت مىكند . بعضى ديگر گفتهاند : منظور از :
«
أَ فَمَنْ كانَ عَلى بَيِّنَةٍ
» ، پيامبر اكرم ، و «
شاهِدٌ مِنْهُ
» على بن ابى طالب عليه السّلام است كه براى آن حضرت شهادت مىدهد و از خود اوست ، و اين وجه ، از اهل بيت عليهم السّلام نقل شده است .
وَ مِنْ قَبْلِهِ
؛ پيش از قرآن ، ( كتاب موسى ) تورات است كه از جهت تصديق كردن بعد از « شاهد » است . « اماما » در حالى كه پيشوا و مقتدا در دين است . « و رحمة » و براى اهلش نعمت بزرگى است . « اولئك » : اينها كه دليل و برهان دارند .
« يُؤْمِنُونَ بِهِ »
:
به قرآن ايمان مىآورند .
وَ مَنْ يَكْفُرْ بِهِ مِنَ الْأَحْزابِ
؛ منظور از گروههايى كه به قرآن كفر مىورزند ، اهل مكه و كسانى است كه از گروههاى ديگر كه بر ضدّ رسول خدا با آنها همرأى و همراه باشند .