مكتوم است ، اهميت مىدهد . مسئلهء محاكات از نظر علماى اجتماع تنها جنبهء فيزيكى دارد ، نوعى عكس العمل است در طبيعت ، اما بايد به آن اضافه كرد جنبهء روحى آن را كه استعدادى در روح هست و احتياج دارد به بيدارى . در آن وقت است كه گاهى قوّت اين عكس العمل صدها برابر اصل عمل مىشود : * ( يكاد زيتها يضىء و لو لم تمسسه نار ) * .
رابطه و تأثير حج در استقلال بعضى ممالك اسلامى و خلاصى از استعمار :
12 . اثر حج در استقلال ممالك اسلامى و خلاصى از چنگال استعمار ، همانطور كه در ورقه هاى مستقل راجع به اندونزى گفتيم .
سه چيز است كه مىتواند مسلمين را به هم مربوط كند :
13 . فقط سه چيز است كه مىتواند مسلمين را به هم مربوط كند و ملاك وحدت آنهاست : قرآن ، رسول اكرم و سيرت و تاريخ آن حضرت ، كعبه و حج . از اينجا مىتوان به عمق گفتهء معروف گلادستون پى برد كه معروف است گفته است :
مادام القرآن يتلى و محمد يذكر و الكعبة يحج فالنصرانية على خطر عظيم .
وجوب عينى و وجوب كفايى حج :
14 . حج اولًا و بالذات واجب است و شرطش استطاعت نيست ، به اصطلاح فقهى واجب كفايى است و مشروط به استطاعت افراد نيست و شايد بشود گفت واجب اجتماعى و حكومتى است و شرطش استطاعت افراد نيست . بلى ، از نظر افراد واجب عينى است و شرطش استطاعت است . پس در حقيقت واجب كفايى يا اجتماعى و حكومتى است . اگر بعضى افراد به قدر كفايت مستطيع شدند بر آنها واجب عينى مىشود . اگر عمل كردند فبها ، اگر عمل نكردند حاكم آنها را اجبار مىكند بر اين عمل . از قبيل نماز و روزه نيست كه از وظايف حاكم اجبار بر آنها نباشد . و اگر افراد مستطيعى پيدا نشدند ، حاكم بايد از بيت المال بودجهء اين كار را تأمين كند . صاحب وسائل تعبير خوبى داشت كه در صفحهء 516 بند 7 گفته شد كه تعبير به واجب كفايى
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 518
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٥١٨