ماست ، و اين آيه در وقتى نازل شد كه قريش مانع ورود مسلمانان به مكه شدند . و همچنين است آيهء 34 انفال : * ( و ما لهم الَّا يعذبهم الله و هم يصدون عن المسجد الحرام و ما كانوا اوليائه . . . ) * عليهذا كعبه و مسجد و بلكه حرم متعلق است به هركس كه اهل توحيد و عبادت خدا و بر ملت ابراهيم باشد ( 1 ) . مثل اين است كه از طرف ابراهيم اين محل بر اهل توحيد و عبادت خداى يگانه وقف شده است ولى وقف نيست ، نوعى ديگر از ملكيت است خاص خود كه همان ملكيت بين المللى اسلامى است .
در نهج البلاغه مولى به قثم بن عباس كه عامل مكه بود نامه مىنويسد :
نامهء مولى به قثم بن عباس :
اما بعد ، فاقم للناس الحج ( 2 ) و ذكرهم بايام الله ( 3 ) و اجلس لهم العصرين فأفت المستفتى و علَّم الجاهل و ذاكر العالم و لايكن لك الى الناس سفير الَّا لسانك و لا حاجب الَّا وجهك . . . و انظر الى ما اجتمع عندك من مال الله فاصرفه الى من قبلك . . .
و مر اهل مكة ان لايأخذوا من ساكن اجراً ، فان الله سبحانه يقول : « سواء العاكف فيه و الباد » فالعاكف : المقيم به ، و البادى :
الذى يحج اليه من غير اهله ، وفقنا الله و اياكم لمحابّه ( كتاب 67 * ( نهج البلاغه ) ) * .
اطلاق كعبه به حرم :
هرچند در آيهء قرآن به مسجدالحرام تعبير شده ولى در قرآن كريم گاهى كلمهء كعبه به خصوص بيت و گاهى شامل حريم بيت در
هامش
( 1 ) رجوع شود به الميزان ، ج 3 ، ص 393 ، داستان مسئله پرسيدن مهدى عباسى از امام كاظم .
( 2 ) مثل اينكه او را مأمور مىكند كه ضمناً امارت حجاج را به عهده بگيرد .
( 3 ) اميرالحاج وظيفه دارد كه تنها شاخص رسمى و رياستى نباشد ، تاريخ را بر مردم عرضه بدارد ، آنها را موعظه كند و به مصالحشان ارشاد نمايد ، گذشته را به ياد آنها بياورد .