تفاسير مفصل كه از جنبهء تاريخى متعرض اين مطلب شدهاند ( 1 ) آقاى غفورى در سخنرانى كنگرهء حج مىگويد :
به طورى كه نوشتهاند از زمانهاى قديم هفت معبد بزرگ و عمومى وجود داشته كه در چين و هند و بلخ و صنعا و در قسمتهاى شمالى و مركزى ايران فعلى بودهاند و از همه قديمىتر همان كعبه است ( 2 ) .
پربركت بودن كعبه ( تأثير عموم در آن بودن ) :
2 . از آيات قرآن برمىآيد كه اين خانه ، خانهء پربركتى است و بناست كه منشأ خيرات و بركاتى براى اهل توحيد و عدل يعنى مسلمين باشد ، چنان كه در آيهء پيش ذكر شده است .
محل امن و امان بودن اين خانه :
3 . از آيات قرآن باز برمىآيد كه اين خانه و حريم آن محل امن و امان است . در كعبه و بلكه در حريم كعبه به نام حرم كسى حق تعرض به صيد و هيچ شكارى تا چه رسد به انسان ندارد ، كه آنجا بست كامل و آزادى و امنيت كامل و حريت بيان و عقيدهء كامل و عدم تعرض كامل برقرار است .
بست و پناهگاه :
اين جهت كه بعضى امكنه مقدس است و پناهگاه ، و اشخاصى در آنجا پناهنده مىشوند مثل مجلس شورا و سنا و غيره و يا در قديم مشاهد مشرفه و خانهء علما ، خود مطلبى است . به هرحال از يك نظر حرم حكم بست را دارد حتى نسبت به حيوانات . البته بايد ديد از نظر مجرمين قانونى چه حكمى [ دارد ] خصوصاً كسانى كه در خود حرم مرتكب موجبات حد و قصاص مىشوند . در دعاى ابراهيم نيز آمده است : * ( رب اجعل هذا بلدا امناً ) * يا : * ( اجعل هذا البلد امناً ) * و همچنين سورهء بقره ، آيهء 125 : * ( و اذ جعلنا البيت مثابة للناس و امناً و اتخذوا من مقام ابراهيم . . ) * .
وحدت اسلامى در حج :
اين خصوصيت حرم مؤيد اين است كه حرم
هامش
( 1 ) در سورهء حج ، آيهء 29 و آيهء 33 از كعبه به « بيت العتيق » ياد شده . ممكن است مقصود خانهء كهنهء قديمى باشد و ممكن است مقصود خانهء آزاد باشد كه : * ( لايملكه احد ) * ، چنان كه در روايتى از امام باقر روايت شده ( تفسير صافى ) .
( 2 ) رجوع شود به كتاب اسرار حج و كتاب قبله كمره اى .