بايد متعلق به همهء مسلمين باشد نه به دستهء مخصوص كه در بند 5 گفته خواهد شد .
آقاى غفورى مىگويد :
امروز بشر احساس كرده كه احتياج دارد به محلى كه محترم بوده و از نظر بين المللى محل دادرسى و كنفرانسهاى جهانى و بالاخره مرجع رفع اختلافات بزرگ باشد . . . آيا اين نكته را نبايد مسلمين توجه داشته باشند كه چندين قرن قبل طرح صحيح يك مجمع دينى براى ايجاد وحدت در بين ايشان ريخته شده ؟ .
كعبه نگهدارندهء مسلمين است :
4 . خانهء كعبه و ماه ذى الحجة وسيله اى است براى قيام امر مسلمين : * ( جعل الله الكعبة البيت الحرام قياماً للناس و الشهر الحرام و الهدى و القلائد . . . ) * در اين آيه اثر اجتماعى حج و اعمال آن ذكر شده است ، چنان كه در روايات نيز آمده است . رجوع شود به بند . . .
حرمت و لزوم تعظيم :
كلمهء « حرام » كه تكرار شده ، فلسفه و مناط را ذكر مىكند ، يعنى داشتن چنين مكان محترمى نگهدارندهء مسلمين است .
عمومى بودن و اختصاصى نبودن آن :
5 . اين خانه و بلكه حرم نبايد مالك خصوصى داشته باشد ، مال خداست يعنى مال همه است . همهء حرم حكم مسجد را از اين جهت دارد ( نه از ساير جهات ) ، لهذا در ذيل اين آيه : * ( ان الذين كفروا و يصدون عن سبيل الله و المسجد الحرام الذى جعلناه للناس ) * ( 1 ) * ( سواء العاكف فيه و الباد ) * ( 2 ) ، در حديث وارد شده كه كسى حق ندارد مردم را مانع شود از ورود به مكه به عنوان اينكه اينجا شهر ما و وطن ما و مملكت
هامش
( 1 ) مخصوصاً اين جهت كه راجع به حج همه جا كلمهء « ناس » تكرار شده : * ( لله على الناس حج البيت . . . و اذ جعلنا البيت مثابة للناس . . . ان اول بيت وضع للناس . . . جعلناه للناس سواء العاكف . . . جعل الله الكعبة البيت الحرام قياماً للناس . . .
( 2 ) در اين آيه صريحاً مىگويد اين خانه را ما براى مردم قرار دادهايم . اين خانه كه خانهء خداست ، خانهء مردم است .