روح علمى غير از علم است :
خاصيت واقعى علم يعنى روح علمى اين است كه نگذارد انسان تصديق بى جا يا انكار بى جا بكند ، نه اينكه موجب غرور و جمود بشود و الَّا يك مثقال علم يك خروار جهالت به وجود مىآورد و همين كمال موجب نقص و عقب افتادگى مىگردد كه بىعلم از باعلمى كه روح علمى نداشته باشد جلو مىافتد .
خطر [ براى ] مورچهء بالدار از مورچهء بى بال بيشتر است :
همچنان كه مىگويند مورچه هاى بالدار از مورچه هاى بىبال بيشتر در خطرند و بىبالها شانس بقا و ادامهء وجود بيشتر دارند ، چون بالدارها احياناً بدون توجه به بادهاى تند پرواز مىكنند و باد تند ناگهان مىآيد و آنها را به دريا مىريزد .
در اينجا بايد مسئلهء نسبيت علم مطرح شود . داستان فيل كه مولوى آورده است مناسب بحث است .
علم ناقص
در جامع السعادات ( اوايل كتاب ، ص 29 ) اين جمله را به رسول اكرم نسبت مىدهد :
البلاهة ادنى الى الخلاص من فطانة بتراء .
عين اين عبارت در كلمات ابن سينا در اشارات ، نمط . . . آمده است . اگر اين حديث باشد ، ابن سينا از حديث استفاده كرده است .
رجوع شود به دفتر شمارهء 41 ، شماره هاى 46 و 70 ، بحث بيدارى ناقص و بيدارى كامل و بحث مربوط به نيمها و خطر نيم عاقل ، نيم عالم ، نيم پزشك ، نيم بيدار ، نيم مقدس و نيم متجدد .
ايضاً داستان قاضى نيشابور و ناصرالدين شاه و غازى و نيم غازى و شاهى و نيم شاهى .