از اول سهمى به او داده نشده كه گرفتنش ظلم باشد .
مسئلهء سنن خلقت : * ( ان الله لايغير ما بقوم حتى يغيروا ما بأنفسهم ، و قضينا الى بنى اسرائيل فى الكتاب . . . عسى ربكم ان يرحمكم و ان عدتم عدنا . ) * اينجاست كه پاى قانون عادلانه به ميان مىآيد . قانون عادلانه است كه اگر جسم ثقيلى از روى پشت بام پرت شود ، به زمين سقوط كند .
اين غير عادلانه نيست . تأثير كار و تقوا و ايمان در سعادت ، سنت است . اينكه زندگى مسابقه باشد ، سنت است .
رجوع شود به ورقه هاى خير و شر .
خوب است اول دربارهء معنى و مفهوم خود عدل بحث كنيم .
همانطور كه در ورقه هاى عدل و ورقه هاى حقوق گفتهايم ، عدل را به سه نحو مىتوان تفسير كرد : يكى توازن يعنى اينكه در ساختمان يك واحد كه نيازمند به اجزاء و ابعاضى هست و بايد يك هدف معين را تأمين كند ، از هر چيزى به قدر لازم تهيه شود تا كل برقرار گردد ، مثلًا براى اينكه زمين قابليت حيات پيدا كند بايد در فاصلهء معينى از خورشيد باشد نه دور تر و نه نزديكتر ، براى حيات جانداران مقدار معينى اكسيژن و مولَّد اكسيژن لازم است ، يا بدن يك حيوان از هريك از مواد اكسيژن ، ازت ، كربن مقدار معينى لازم دارد و با حفظ اندازه ها تعادل و توازن شيميايى برقرار مىشود . همچنين است تعادل فيزيكى در يك آپارتمان و يا در يك ماشين ، و همچنين است تعادل اجتماعى از لحاظ اصناف و طبقات و ساير ارباب هنر و صنايع و حرف . هر كل اگر داراى چنين تعادلى باشد ، باقى مىماند و اگر نه نه .
عدل به اين معنى از شئون حكيم و عليم بودن حق تعالى است ، و نقطهء مقابل اين تعادل تفاوتى است كه در اصطلاح خود قرآن آمده است .
نقطهء مقابل اين عدل ، ظلم نيست و بحث ما در عدلِ مقابل ظلم است .
غالب كسانى كه خواستهاند جواب شبههء ظلم در خلقت را بدهند ، به
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 290
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٩٠