تكميل مقدار حضور قلب در نماز فرض شده است ؟ جواب اين است :
بلى ، ولى در عين حال هزار نكتهء باريكتر ز مو اينجاست . اسلام كه دنيا و آخرت و روح و بدن و ماده و معنى را از هم جدا نمىداند ، يك جهان تربيت در نماز گنجانيده است . از نظر حضور قلب ، نظافت و طهارت و قبله و وقت و . . . و هم از نظر خداوند به طريق اولى هيچ يك از اينها تأثيرى ندارد ولى از نظر تربيت يك انسان به تربيت عالى انسانى كه منظور اسلام است ، همهء اينها لازم و مفيد است . اگر هدف تنها حضور قلب بود ممكن بود هفده دقيقه انسان سر به زانوى مراقبه بگذارد و با تكرار يك ذكر معين قلب را به تذكر وا دارد .
بسيارى از علما اسرارالصلوة و آداب الصلاة نوشتهاند ، از آن جمله است اسرارالصلوة شهيد و اسرارالصلوة حاج ميرزا جوادآقا تبريزى ، ولى شايد كمتر در آن اسرارالصلوة به جنبه هاى تربيتى نماز توجه شده است در صورتى كه نماز جماعت و فرادى و همچنين روزه و حج هركدام جهانى تعليمات تربيتى است - مراجعه شود .
11 . آيا ممكن است روزى برسد كه تمام بيماريهاى روانى از قبيل خودخواهى ، آزار دوستى ، تكبر ، جبن ، حسد ، وسواس ، كمرويى ، بخل و مضايقه كارى به وسيلهء داروهايى نظير قرص و كپسول و آمپول و شربت معالجه شود ؟
البته ما مىدانيم كه اثر اين دواها اين است كه يا يك كسرى و كمبودى را در بدن تأمين مىكنند و با يك ميكروب مضر كه وارد بدن شده است مبارزه مىكنند و يا اختلالى كه در نظم بدن از نظر زياد شدن ماده يا سلول بالخصوصى پيدا شده به حال عادى برمىگردانند ، مثل اينكه اورهء خون زياد شده يا گلبولهاى سفيد يا قرمز خون از حد معمول و لازم بدن كمتر يا زيادتر شده است . معنى اين سخن اين است كه روزى معلوم شود تمام آنچه ما آنها را بيمارى و ناراحتى روانى مىخوانيم و از آن رنج مىبريم ناشى از يك اختلال جسمى باشد و با يك دواى جسمى هم معالجه شود ، حتى غمها و غصه ها نيز كه نوعى ديگر الم و ناراحتى روحى است ، غم و غصه اى كه از
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 179
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص١٧٩